Biến Đổi Khí Hậu Là Chủ Điểm Của Cả Hai Hội Nghị Quốc Tế G-20 Và COP26 (Bản Tin Tổng Hợp – 05/11/2021)

Biến Đổi Khí Hậu Là Chủ Điểm Của Cả Hai Hội Nghị Quốc Tế G-20 Và COP26 (Bản Tin Tổng Hợp – 05/11/2021)

* Phố Nhỏ Online tổng hợp từ các nguồn: AP, Reuters, RFI, BBC, www.nikkei.asia.com

Hai ngày cuối tháng 10 năm nay, khi hội nghị thượng đỉnh G-20 và hội nghị COP26 diễn ra ở Âu Châu giữa bối cảnh đại dịch Covid-19 chưa chấm dứt, các bản tin thông tấn ghi nhận rằng, ngoài việc đối phó với coronavirus, những thiên tai dồn dập xảy ra trong mấy năm gần đây đã khiến cho mối quan tâm về hiện tượng biến đổi khí hậu trở thành chủ điểm của cả hai hội nghị quốc tế quan trọng này.

Hội nghị G-20 năm 2021 được tổ chức tại thủ đô nước Ý (Italy) trong hai ngày 30 và 31 tháng 10, và ngay sau khi kết thúc, các phái đoàn tham dự đã cùng nhau rời thành phố Rome để đi qua thành phố Glasgow của Tô Cách Lan (Scotland), là nơi diễn ra COP26 – tức hội nghị chuyên đề lần thứ 26 của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu – với sự tham dự của những đại biểu từ 197 quốc gia. Theo lịch trình, COP26 sẽ kéo dài hai tuần lễ, từ 31 tháng 10 đến 12 tháng 11.

G-20 CAM KẾT CHỐNG COVID-19 VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Trên nguyên tắc, hội nghị thượng đỉnh G-20 (Group of Twenty) quy tụ các nhà lãnh đạo của Liên Hiệp Âu Châu cùng 19 quốc gia có nền kinh tế lớn (chiếm 90% sản lượng toàn cầu và 80% dịch vụ thương mại giữa các nước trên thế giới). Tuy nhiên trên thực tế, hội nghị năm nay vắng mặt 5 nhà lãnh đạo, gồm Vladimir Putin (Tổng Thống Nga), Tập Cận Bình (Chủ Tịch Trung Cộng), Andres Manuel Lopez Obrador (Tổng Thống Mexico), Cyril Ramaphosa (Tổng Thống Nam Phi) và Fumio Kishida (Thủ Tướng Nhật).

Đây là hội nghị thượng đỉnh lần thứ 16 kể từ khi nhóm G-20 được thành lập năm 1999. Riêng hồi năm ngoái (2020) vì đại dịch Covid-19 nên nhóm G-20 đã không thể tổ chức hội nghị mà chỉ họp trực tuyến. Chính vì vậy, khác với nghị trình từ trước tới nay chỉ tập trung vào những kế hoạch phát triển kinh tế, việc đối phó đại dịch đã trở thành một chủ điểm của kỳ họp năm 2021. Bên cạnh đó, nỗ lực chống biến đổi khí hậu cũng được phản ánh trong bản lên tiếng chung ngày 31 tháng 10, nhằm đáp ứng lời kêu gọi của Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres.

Qua bản lên tiếng chung, nhóm G-20 đồng ý với mục tiêu của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) là trước tháng 6 năm 2022 phải đạt tỷ lệ 70% dân số toàn cầu được chích ngừa Covid-19. Để thực hiện điều này, các Bộ Trưởng Tài Chánh và Y Tế của nhóm G-20 “cam kết gia tăng hỗ trợ nguồn cung cấp vaccine và các sản phẩm y tế căn bản cho các quốc gia đang phát triển”, thể hiện thiện chí giải quyết một thực tế đáng buồn là hiện nay ở các nước nghèo mới chỉ có khoảng 5% dân số đã được chích một liều vaccine.

Bản lên tiếng chung cũng cho thấy nhóm G-20 đồng ý với mục tiêu “giữ nhiệt độ trái đất không tăng quá 1.5 độ C” và “trung hòa mức khí thải vào giữa thế kỷ XXI”, nhưng không xác định thời điểm là năm 2050 hay 2060. Các quốc gia thành viên G-20 cam kết không tài trợ cho các dự án nhiệt điện than đá ở nước ngoài kể từ năm 2021, nhưng lại không đặt mục tiêu từ bỏ các dự án tương tự ở ngay trong nước họ.

Theo bản tin thông tấn Reuters, sở dĩ nhóm G-20 thảo luận rất nhiều mà bản lên tiếng chung vẫn không đưa ra được những cam kết mới mẻ và cụ thể nào về nỗ lực chống biến đổi khí hậu, đó là do trở ngại từ chính một số quốc gia thành viên đứng đầu về mức sản xuất khí thải (bao gồm Trung Cộng, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Đức, Brazil). Nhưng dù sao cũng phải ghi nhận là nhóm G-20 đã tái khẳng định mục tiêu của Thỏa Ước Paris và nhấn mạnh thêm: “Nếu muốn thực hiện việc giữ nhiệt độ trái đất không tăng quá 1.5 độ C sẽ cần đến các hành động hữu hiệu cũng như sự cam kết của tất cả các quốc gia”.

Trên lãnh vực tài chánh, các nhà lãnh đạo của nhóm G-20 đã thông qua một “thỏa ước cải cách thuế”, nhằm chấm dứt tệ nạn trốn thuế bằng thủ đoạn đầu tư ở một số quốc gia và vùng lãnh thổ được mệnh danh là “thiên đường trốn thuế” (tax havens). Dưới sự bảo trợ của Tổ Chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD), nhóm G-20 ấn định mức thuế tối thiểu là 15% đối với lợi tức của các công ty đa quốc gia trên toàn thế giới. Theo thỏa ước mà Bộ Trưởng Tài Chính Hoa Kỳ Janet Yellen gọi là “thỏa ước lịch sử về quy tắc thuế trên bình diện quốc tế”, kể từ năm 2023, bất cứ công ty nào đạt doanh thu trên $20 tỷ dollars, ngoài việc phải đóng thuế lợi tức tại quốc gia nơi họ đặt trụ sở chính, còn phải đóng thuế cho doanh thu của họ khi phát triển hoạt động ở những nơi khác. Mục đích của thỏa ước này là để ngăn chận các doanh nghiệp đa quốc gia – nhất là nhóm GAFA gồm 4 đại công ty kỹ thuật số (Google, Amazon, Facebook, Apple) – chỉ đóng những khoản thuế lợi tức không đáng kể, mặc dù trong thời gian qua họ đã hưởng lợi rất nhiều từ biện pháp “đóng cửa” để phòng chống đại dịch Covid-19.

Một sự kiện đáng ghi nhận khác tại hội nghị thượng đỉnh G-20 là Hoa Kỳ và Liên Hiệp Âu Châu (EU) đạt được thỏa thuận về quan thuế đối với nhiều mặt hàng sản xuất, chấm dứt tình trạng căng thẳng kéo dài suốt ba năm dưới thời Tổng Thống Donald Trump. Bộ Trưởng Thương Mại Gina Raimondo hoan nghênh “thỏa thuận lịch sử” này, cho biết chính phủ Mỹ sẽ duy trì mức thuế 25% đối với thép và 10% đối với nhôm của các quốc gia thành viên EU, nhưng gỡ bỏ việc hạn chế số lượng nhập cảng; trong khi Liên Hiệp Âu Châu cũng rút lại quyết định áp đặt mức thuế 50% đối với các mặt hàng của Mỹ, bao gồm xe gắn máy Harley Davidson, rượu whiskey, quần jeans Levi Strauss v.v…

Sau khi Tổng Thống Joe Biden và Chủ Tịch Ủy Ban Âu Châu Ursula von der Leyen công bố thỏa thuận hôm Chủ Nhật, Bộ Trưởng Raimondo nói với báo chí rằng nỗ lực này nhằm giải quyết những khó khăn chung về cung ứng đưa tới hệ quả là giá cả tăng vọt, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của thế giới, chẳng hạn như giá thép tăng hơn ba lần kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát và hiện đã lên tới $1,900 dollars một tấn. Thủ Tướng Ý Mario Draghi, với tư cách Chủ tịch luân phiên của nhóm G-20, cũng bày tỏ thái độ lạc quan: “Hy vọng thỏa thuận này sẽ là bước đầu tiên dẫn đến việc mở rộng quan hệ thương mại giữa Liên Hiệp Âu Châu và Hoa Kỳ, tạo điều kiện cho sự tăng trưởng của cả hai nền kinh tế”.

COP26: “CỨU TRÁI ĐẤT KHỎI THẢM HỌA KHÍ HẬU”

Cùng ngày Chủ Nhật 31 tháng 10, ngay sau khi hội nghị thượng đỉnh G-20 kết thúc tại thủ đô Rome của nước Ý, hội nghị chuyên đề lần thứ 26 của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu tức COP26 chính thức khai mạc tại thành phố Glasgow của Scotland và sẽ kéo dài đến ngày 12 tháng 11.

Tưởng cần nhắc lại, hội nghị thường niên COP (Conference of the Parties on Climate Change) do Liên Hiệp Quốc triệu tập, với mục đích để các quốc gia thành viên trình bày thống kê, dữ kiện, và thảo luận những biện pháp đối phó với hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu.

COP1 tức hội nghị đầu tiên được tổ chức tại thủ đô Berlin của Đức hồi năm 1995, nhưng quan trọng nhất là hội nghị lần thứ 21 (COP21) diễn ra từ ngày 30 tháng 11 đến ngày 12 tháng 12 năm 2015 tại thủ đô Paris của Pháp.

Các đại biểu của 196 quốc gia tham dự COP21 đã thảo luận về việc hình thành một văn kiện mang tên “Thỏa Ước Paris” (the Paris Agreement). Sau thời gian thương lượng và chuẩn bị, thỏa ước chính thức ra đời vào ngày 22 tháng 4 năm 2016 (đúng “Ngày Trái Đất” tức Earth Day hàng năm). 174 quốc gia cùng ký vào Thỏa Ước Paris, đặt ra những mục tiêu chung cho toàn thế giới để chống biến đổi khí hậu – thoạt đầu là “cam kết giữ nhiệt độ trái đất không tăng quá 2 độ C”, sau đó sửa lại là “cam kết giữ nhiệt độ trái đất không tăng quá 1.5 độ C”, và kêu gọi toàn thế giới làm sao để đến thời điểm hạ bán thế kỷ XXI sẽ “giảm mức khí thải xuống số không”. Mục đích của Thỏa Ước Paris nhằm đối phó với những hoạt động sản xuất kỹ nghệ tạo ra chất carbon dioxide gây “hiệu ứng nhà kính” (greenhouse gas emissions) và đưa tới hậu quả là trái đất càng ngày càng bị hâm nóng.

Năm nay COP26 được tổ chức tại xứ Scotland thuộc Vương Quốc Anh, do đó Thái Tử Charles đại diện Nữ Hoàng Anh đến dự lễ khai mạc, và Thủ Tướng Boris Johnson là nhân vật chính phát biểu tại hội nghị, sau phần giới thiệu của Bộ Trưởng Thương Mại và Năng Lượng Alok Sharma với tư cách chủ tịch hội nghị.

COP26 quy tụ trên 120 nhà lãnh đạo trong các chính quyền đương nhiệm, cùng khoảng 25,000 đại biểu đến từ 197 quốc gia. COP26 cũng đánh dấu việc Hoa Kỳ – qua lời phát biểu của Tổng Thống Joe Biden – chính thức trở lại với Thỏa Ước Paris 2015 và cơ chế HAC (High Ambition Coalition) của Liên Hiệp Quốc, đúng một năm sau khi cựu Tổng Thống Donald Trump tuyên bố rút ra khỏi thỏa ước chống biến đổi khí hậu này.

Vào ngày khai mạc COP26 và mấy ngày kế tiếp, hàng trăm thanh niên nam nữ của những tổ chức bảo vệ môi trường từ khắp nơi đã quy tụ về Glasgow để cùng với nhiều nhà hoạt động thuộc mọi lứa tuổi tổ chức các cuộc biểu tình rầm rộ nhằm gây áp lực với các vị nguyên thủ có mặt tại hội nghị, khiến cơ quan công lực Scotland phải điều động khoảng 10,000 nhân viên cảnh sát ứng trực suốt hai tuần lễ.

Những người biểu tình trương biểu ngữ và hô to các khẩu hiệu như “Hãy hành động ngay tức khắc!”, “Hành động chứ đừng nói nữa!”,Hãy chấm dứt khai thác năng lượng hóa thạch”. Đối với họ, COP26 được mô tả là “cơ hội cuối cùng” để báo động về nguy cơ biến đổi khí hậu và đòi hỏi các quốc gia phải thực hiện những biện pháp khẩn cấp, sau khi hàng loạt thiên tai đã dồn dập xảy ra trên khắp thế giới trong mấy năm gần đây như cháy rừng, động đất, hạn hán, bão lụt, v.v…. Ảnh hưởng quan trọng của giới trẻ khiến Liên Hiệp Quốc từ năm 2012 đi đến quyết định thành lập Hội Nghị Giới Trẻ Về Khí Hậu (Conference of Youth – COY) song song với các hội nghị COP hàng năm, cùng cơ chế mang tên YOUNGO (Youth Climate Movement) trong nhiệm vụ điều hành và phối hợp.

Một khuôn mặt nổi bật về hoạt động tranh đấu bảo vệ môi trường là nữ sinh viên người Thụy Điển Greta Thunberg, 18 tuổi, đã đi xe lửa từ Amsterdam đến Glasgow, sau khi tham dự cuộc biểu tình hôm Thứ Sáu 29 tháng 10 ở London quy tụ hàng chục ngàn người với mục đích lên án các định chế tài chánh góp phần gây nên cuộc khủng hoảng khí hậu. Cách đây 3 năm, Greta Thunberg – khi còn là học sinh trung học – đã khởi xướng phong trào “Ngày Thứ Sáu vì Tương Lai” (Fridays for Future) với những cuộc bãi khóa và biểu tình thu hút đông đảo thanh thiếu niên của nhiều quốc gia để kêu gọi thế giới chống biến đổi khí hậu. Được biết phong trào này sẽ tổ chức một cuộc biểu tình tuần hành vĩ đại quy tụ khoảng 100,000 người vào ngày Thứ Sáu 5 tháng 11 tại Glasgow.

Ngày thứ nhì sau khi hội nghị COP26 khai mạc, tin tức cho thấy hầu hết những nhà lãnh đạo trên thế giới đều chia xẻ mối quan tâm chung và thể hiện thiện chí qua việc thảo luận những giải pháp cấp thiết để tránh cho nhân loại khỏi gánh chịu thảm họa về khí hậu. Theo tài liệu nghiên cứu của Liên Hiệp Quốc, cho dù các quốc gia có tôn trọng lời cam kết theo Thỏa Ước Paris năm 2015 thì nhiệt độ của trái đất cũng vẫn tăng với mức 2.7 độ C so với thời kỳ tiền kỹ nghệ.

Với tư cách chủ nhà, Thủ Tướng Anh Boris Johnson phát biểu trước cử tọa: “Chúng ta phải hành động ngay bây giờ và phải giữ vững niềm hy vọng. Chúng ta không được phép viện cớ để thoái thác nữa. Hội nghị này phải đưa ra các biện pháp cụ thể”. Nhưng mặt khác Thủ Tướng Johnson thừa nhận là sẽ rất khó khăn để thuyết phục các quốc gia đạt được một thỏa thuận chung trong hai tuần lễ tới đây, và ông nói thẳng: “Tôi rất lo ngại, bởi vì hội nghị COP26 có thể gặp thất bại”.

Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres, nhân đề cập đến kết quả của hội nghị thượng đỉnh G-20 liên quan đến nỗ lực chống biến đổi khí hậu, cũng bày tỏ sự thất vọng, mặc dù ông nói thêm niềm hy vọng của chúng ta chưa bị chôn vùi”.

Một trong những lý do đưa tới niềm lo ngại và thái độ thất vọng nói trên chính là vì nhà lãnh đạo của Trung Hoa Lục Địa – quốc gia dẫn đầu thế giới về mức độ gây ô nhiễm – không tham dự cả hội nghị thượng đỉnh G-20 lẫn hội nghị COP26. Tuy nhiên theo nghị trình chính thức của COP26 do Liên Hiệp Quốc phổ biến thì Chủ Tịch Tập Cận Bình mặc dù không đến Glasgow (viện cớ phải đối phó với đợt lây nhiễm Covid-19 ở Hoa Lục) nhưng vẫn phát biểu trước hội nghị dưới hình thức một bài viết hôm Thứ Hai 1 tháng 11. Toàn văn bài phát biểu của Tập Cận Bình đã được đăng lên trang mạng của COP26, tiếp theo bài phát biểu của một số nhà lãnh đạo như Tổng Thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng Thống Hoa Kỳ Joe Biden.

Qua bài viết, Chủ Tịch nhà nước Trung Cộng bày tỏ mối quan tâm về nguy cơ biến đổi khí hậu và đồng ý rằng tất cả mọi quốc gia đều phải cùng nhau thực hiện những biện pháp khẩn cấp để bảo vệ trái đất. Tiếp đó, Tập Cận Bình viết: “Trung Quốc sẽ tiếp tục đặt ưu tiên vào việc bảo vệ môi trường và theo đuổi con đường phát triển với chủ trương hạ thấp mức khí thải. Chúng tôi sẽ mau chóng xây dựng một hệ thống kinh tế bớt ô nhiễm, đặt trọng tâm vào việc điều chỉnh cơ chế công nghiệp, đồng thời quản lý chặt chẽ việc phát triển bừa bãi các dự án đòi hỏi tiêu thụ nhiều năng lượng và sản xuất nhiều khí thải. Chúng tôi sẽ gia tăng nỗ lực chuyển tiếp qua việc sử dụng năng lượng sạch, tích cực phát triển năng lượng tái tạo, và thực hiện kế hoạch xây dựng những trạm năng lượng dùng sức gió và quang điện (photovoltaic) với quy mô lớn”.

Share this post