Giải Nobel Hòa Bình 2021 Được Trao Cho 2 Nhà Báo Phi Luật Tân Và Nga (Bản Tin Tổng Hợp – 14/10/2021)

Giải Nobel Hòa Bình 2021 Được Trao Cho 2 Nhà Báo Phi Luật Tân Và Nga (Bản Tin Tổng Hợp – 14/10/2021)

* Phố Nhỏ Online tổng hợp từ các nguồn: AP, Reuters, NPR, BBC, RFI, VOA

Lần thứ nhì kể từ 86 năm qua, Giải Nobel Hòa Bình – một trong 5 giải thưởng quốc tế đầy uy tín và được cả thế giới chú ý tới – đã được trao cho hai nhà báo độc lập đang sống ở hai đất nước mà giới báo chí thường xuyên bị chính quyền sách nhiễu và đàn áp.

Hôm Thứ Sáu 8 tháng 10, tại thủ đô Oslo của Na Uy, Ủy Ban Giải Nobel công bố quyết định trao Giải Nobel Hòa Bình năm 2021 cho ký giả Maria Ressa của Phi Luật Tân và ký giả Dmitry Muratov của Nga, vì “đã dũng cảm đấu tranh bảo vệ quyền tự do ngôn luận, là điều kiện tiên quyết để xây dựng dân chủ và hòa bình lâu dài”.

Tưởng cần nhắc lại, 86 năm về trước, Carl von Ossietzky, chủ bút tạp chí Die Weltbuhne tại Berlin, là người làm báo đầu tiên được chọn trao Giải Nobel Hòa Bình năm 1935, vì đã can đảm phanh phui ý đồ tái võ trang nước Đức. Ông bị chính quyền Đức Quốc Xã bắt đưa vào trại tập trung và bị cấm đi Na Uy lãnh giải thưởng. Ông chết vì bệnh lao năm 1938. Một năm sau đó, Hitler mang quân xâm chiếm Ba Lan và Đệ Nhị Thế Chiến bùng nổ – đúng như lời báo động của Ossietzky.

Kể từ năm 1901 tới nay, 107 cá nhân (trong đó có 17 phụ nữ) và 28 tổ chức đã được trao Giải Nobel Hòa Bình. Riêng Hội Hồng Thập Tự Quốc Tế (International Committee of the Red Cross) đã 3 lần nhận giải. Hồi năm ngoái, Giải Nobel Hòa Bình được trao cho Chương Trình Lương Thực Thế Giới (World Food Programme) của Liên Hiệp Quốc để khích lệ “những nỗ lực giải quyết nạn đói và tình trạng mất an ninh lương thực toàn cầu”. Năm nay có 329 ứng viên được đề cử lãnh giải, gồm 234 cá nhân và 95 tổ chức.

Phát biểu về hai nhân vật được chọn trao Giải Nobel Hòa Bình 2021, chủ tịch Ủy Ban Giải Nobel là nữ luật sư Berit Reiss-Andersen nói rằng hai ký giả Maria Ressa và Dmitri Muratov “đại diện cho tất cả những nhà báo đang đứng lên bảo vệ lý tưởng của họ trong một thế giới mà dân chủ và tự do báo chí càng lúc càng phải đương đầu với rất nhiều nghịch cảnh”. Bà nói tiếp: “Vai trò của một nền báo chí tự do, độc lập và dựa trên dữ kiện thực tế, là để bảo vệ con người chống lại sự lạm dụng quyền lực, dối trá và tuyên truyền cho chiến tranh. Nếu không có tự do ngôn luận và tự do báo chí, chúng ta sẽ khó có thể thành công trong việc cổ xúy tình huynh đệ giữa các quốc gia, thúc đẩy việc giải trừ vũ khí và xây dựng một trật tự thế giới tốt đẹp hơn ở thời đại này. Do đó, Giải Nobel Hòa Bình năm nay được gắn liền với các quy định trong di chúc của người sáng lập giải thưởng, ông Alfred Nobel”.

Theo thông cáo của Ủy Ban Giải Nobel, nữ ký giả Maria Ressa, sinh năm 1963, đã thể hiện quyền tự do ngôn luận để vạch trần việc chính phủ Phi Luật Tân lạm dụng quyền lực, dùng bạo lực, và ngày càng tiến gần đến xu hướng độc tài. Năm 2012, bà Ressa là người đồng sáng lập và chủ tịch điều hành Rappler, một công ty truyền thông kỹ thuật số chuyên thực hiện chức năng điều tra. Trang mạng Rappler tập trung sự chú ý vào chiến dịch chống ma túy do chính quyền của Tổng Thống Rodrigo Duterte tiến hành. Chiến dịch này gây tranh cãi vì đã giết quá nhiều người, đến độ bị tố cáo là phát động một cuộc chiến tranh để sát hại cả đồng bào ruột thịt.

Cùng với các đồng nghiệp trên trang mạng Rappler, bà Ressa còn thu thập tài liệu và vạch trần việc chế độ Duterte lợi dụng mạng xã hội (như Facebook) để vừa lan truyền tin tức thất thiệt, vừa chụp mũ những người đối kháng là loan “tin giả” để sách nhiễu họ và khuynh loát dư luận.

Ngày 15 tháng 6 năm 2020, ký giả Maria Ressa bị Bộ Tư Pháp Phi Luật Tân truy tố và tòa án ở Manila tuyên phán 6 năm tù về tội phỉ báng một doanh gia (Wilfredo Keng), trong vụ án mà tổ chức bảo vệ nhân quyền Human Rights Watch gọi là “một cú đánh trí mạng vào quyền tự do báo chí”. Bà Ressa hiện chỉ được tự do tạm thời sau khi đóng tiền ký quỹ để tại ngoại trong thời gian kháng cáo. Khi hay tin được trao Giải Nobel Hòa Bình, bà nói với hãng thông tấn AP “hy vọng đây sẽ là một động lực thúc đẩy các nhà báo tiếp tục tiếp tục sứ mạng vạch trần mặt trái của quyền lực”, bởi vì “sách nhiễu và đe dọa báo chí chẳng những là một chiến dịch không khoan nhượng ở Phi Luật Tân mà còn đang xảy ra ở khắp thế giới”.

Trong khi đó, Dmitry Andreyevich Muratov, sinh năm 1961, là một nhà báo Nga nổi tiếng về thành tích tranh đấu bảo vệ quyền tự do ngôn luận, bất chấp mọi thách thức và rủi ro. Sau khi cùng các đồng nghiệp sáng lập báo Novaja Gazeta vào năm 1993, ông giữ chức vụ chủ bút tờ báo này suốt 24 năm (từ 1995 đến nay). Novaja Gazeta hiện được coi là cơ quan truyền thông độc lập và chuyên nghiệp nhất ở Nga, thể hiện chủ trương phản ánh các dữ kiện thực tế, không ngần ngại chỉ trích chế độ cầm quyền về nhiều mặt như tệ trạng tham nhũng, hành vi bạo lực của cảnh sát, các vụ bắt giam trái phép, gian lận bầu cử v.v… những đề tài mà các cơ quan truyền thông khác đều tránh né.

Chính vì chủ trương này nên tờ báo có nhiều kẻ thù và trở thành mục tiêu của các chiến dịch sách nhiễu, đe dọa, thủ tiêu. Kể từ khi Novaja Gazeta ra đời vào năm 1993, sáu người viết báo đã thiệt mạng. Mặc dù vậy, Muratov vẫn không nao núng, kiên quyết giữ lập trường bảo vệ tinh thần độc lập của tờ báo và quyền tự do ngôn luận của người cầm bút.

Chủ bút Dmitry Muratov nói với các hãng thông tấn rằng Giải Nobel Hòa Bình không phải dành cho cá nhân ông mà là cho “sáu ký giả và cộng tác viên của Novaya Gazeta đã bị giết chết, để chúng tôi cùng tưởng nhớ đến họ: Igor Domnikov, Yuri Shchekochikhin, Anna Politkovskaya, Stas Markelov, Anastasia Baburova, Natasha Estemirova”. Ông nói tiếp: “Vì Giải Nobel không được trao đến những người đã khuất, nên đây là dịp để Anya (Anna Politkovskaya) có thể nhận giải thưởng qua bàn tay của những bạn đồng nghiệp”. Nữ ký giả Anna Politkovskaja là tác giả những bài báo vạch trần bí mật về cuộc chiến đẫm máu ở Chechnya.

Dmitry Muratov nói thêm rằng phân nửa trị giá của giải thưởng mà ông chia với ký giả Maria Ressa (10 triệu kronor, tương đương với $1.14 triệu dollars) sẽ được dùng để hiến tặng một viện dưỡng lão ở Moscow cũng như để giúp đỡ các nhà báo độc lập và những trẻ em bị bệnh tủy sống. Riêng cá nhân ông sẽ không giữ lại bất cứ khoản tiền nào.

Lễ trao Giải Nobel Hòa Bình sẽ được tổ chức tại thủ đô Na Uy vào ngày 10 tháng 12, nhân kỷ niệm ngày mất của người sáng lập giải là ông Alfred Nobel, qua di chúc hồi năm 1895.

NHỮNG PHẢN ỨNG VỀ GIẢI NOBEL HÒA BÌNH 2021

Tại New York, Ủy Ban Bảo Vệ Ký Giả (Committee to Protect Journalists – CPJ) phổ biến thông cáo ngày 8 tháng 10, ca ngợi Ủy Ban Giải Nobel về quyết định trao giải cũng như thành tích của hai nhà báo được chọn, vì “giải Nobel dành cho họ đánh dấu một thời điểm mà giới báo chí đang phải đối đầu với nhiều vụ tấn công hơn bao giờ hết, dưới hình thức đàn áp hàng loạt hoặc theo dõi hành tung trên mạng, cũng là thời điểm mà mức độ tin tưởng của quần chúng dành cho ngành báo chí truyền thông càng lúc càng xuống thấp”.

Theo thống kê của CPJ, trong thập niên vừa qua đã có 17 nhà truyền thông bị giết ở Phi Luật Tân và 23 người bị giết ở Nga.

Cũng nên nhắc lại rằng liên tiếp trong hai năm 2017, 2018, ký giả Dmitry Muratov và ký giả Maria Ressa đã nhận giải thưởng của Ủy Ban CPJ để vinh danh các hoạt động đấu tranh bảo vệ tự do ngôn luận trong những điều kiện vô cùng khó khăn.

Cùng ngày 8 tháng 10 tại Âu Châu, tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới (Reporters Without Borders / Reporters Sans Frontieres – RSF) lên tiếng ca ngợi việc trao Giải Nobel Hòa Bình năm 2021 cho hai nhà báo. Giám đốc Christophe Deloire của RSF gọi đây là “quyết định tuyệt vời để vinh danh ngành báo chí và những người làm báo trên khắp thế giới đang chấp nhận rủi ro để bảo vệ quyền thông tin”, trong một thời đại mà “tất cả các nền dân chủ đều bị lũng đoạn bởi tệ trạng tin giả, tin đồn và ngôn ngữ kỳ thị”.

Là một tổ chức thường xuyên bị các chế độ độc tài nặng lời chỉ trích, Phóng Viên Không Biên Giới vừa khởi xướng chiến dịch #HoldTheLine trên mạng xã hội để thể hiện tinh thần đoàn kết với nhà báo Maria Ressa vào ngày 3 tháng 5 hàng năm, tức “Ngày Tự Do Báo Chí Thế Giới”.

Tổng Thống Hoa Kỳ Joe Biden gửi thư chúc mừng hai ký giả đoạt Giải Nobel Hòa Bình 2021, viết rằng “Maria Ressa, Dmitri Muratov rất xứng đáng để nhận vinh dự này. Họ và những nhà báo cùng chí hướng đang đứng ở tuyến đầu trong cuộc chiến đấu cho sự thật. Vì vậy tôi cũng như tất cả mọi người trên khắp thế giới đều mang ơn họ về công việc họ làm để ‘giữ vững phòng tuyến’ – như lời Ressa thường nói”.

Ông Mikhail Gorbachev, cựu lãnh tụ Liên Bang Xô Viết, cũng là nhân vật mà khi được trao Giải Nobel Hòa Bình hồi năm 1990 đã trích một khoản tiền thưởng để ủng hộ tờ báo Novaya Gazeta, lên tiếng ca ngợi thành tích của chủ bút Dmitri Muratov, người mà ông Gorbachev gọi là “bạn tôi, một nhà báo can trường và trung thực hiếm có”.

Một điều đáng chú ý là tại thủ đô Moscow của nước Nga, phát ngôn viên Điện Cẩm Linh Dmitry Peskov cũng bày tỏ sự khen ngợi nhà báo Dmitri Muratov, gọi ông Muratov là “một người có tài năng và can đảm, đã kiên trì làm việc theo đúng lý tưởng riêng của ông ta”.

Thế nhưng một nhân vật thân tín khác của Tổng Thống Vladimir Putin là Mikhail Ulyanov, Đặc Sứ Nga tại Vienna (Áo Quốc) lại gửi tin nhắn trên mạng xã hội Tweeter viết rằng chủ trương của báo Novaya Gazeta “hoàn toàn không nhắm tới xây dựng hòa bình”, và cho rằng việc Ủy Ban Giải Nobel chọn chủ bút tờ báo này để trao giải “là một quyết định gây tranh cãi, chỉ làm giảm giá trị của Giải Nobel Hòa Bình”.

Tưởng cần biết rằng một số nhà báo ở Nga muốn giữ tư thế độc lập – không chịu làm tin và viết bài theo sự chỉ đạo của chính quyền – đã bị Bộ Tư Pháp xếp vào thành phần “nhân viên nước ngoài” (foreign agents), nghĩa là chụp mũ họ “nhận tiền tài trợ từ ngoại quốc để tham gia hoạt động chính trị”. Vì sợ hãi bị chụp mũ như vậy nên có những người đã phải bỏ nghề. Dmitri Muratov là một trường hợp hiếm hoi, vẫn tiếp tục làm báo theo con đường đã lựa chọn.

Phát biểu trên trang mạng Podyom, ông Muratov nói rằng: “Chúng tôi [báo Novaya Gazeta] sẽ dùng uy tín của Giải Nobel Hòa Bình để củng cố vị thế cho giới báo chí đang bị chính quyền tìm cách bóp nghẹt tiếng nói. Chúng tôi sẽ cố gắng giúp đỡ những nhà báo bị xếp vào danh sách ‘nhân viên nước ngoài’, bị đối xử một cách khinh khi và bị tống ra ngoại quốc để sống cuộc đời lưu đày”.

Đài Phát Thanh Quốc Tế Pháp (RFI) cho biết, chỉ vài tiếng đồng hồ sau khi có tin về Giải Nobel Hòa Bình, Bộ Tư Pháp Nga loan báo có thêm 5 nhà báo và 4 tổ chức phi chính phủ bị đưa vào danh sách “nhân viên nước ngoài”. Hai trong 4 tổ chức này là đài BBC và OVD-Info Project, được coi là nguồn thông tin tốt nhất loan tải thống kê về số người biểu tình bị bắt giữ trong những cuộc xuống đường.

Ngoài ra, theo ghi nhận của thông tín viên RFI tại Moscow là cô Anissa El Jabri, những tiếng nói xã hội dân sự cũng bắt đầu bị kiểm duyệt, bởi vì cơ quan an ninh FSB-RF (Federal Security Service tức Mật Vụ Nga) vừa công bố một danh sách 60 đề tài không được đề cập, nếu không muốn bị xếp vào thành phần “nhân viên nước ngoài”.

Hai lãnh vực bị hạn chế tin tức là quân đội và không gian. Bản tin RFI viết: “Chẳng hạn, kể từ nay báo chí bị cấm đề cập đến bất cứ vấn đề kỹ thuật hay kinh tế nào có liên quan đến không gian. Cung cấp tin tức về tinh thần và tâm lý quân nhân Nga cũng bị cấm. Thông điệp của FSB-RF đã được Ủy Ban Các Bà Mẹ Binh Sĩ tiếp nhận, và ủy ban này, một tổ chức nổi tiếng bảo vệ quyền lợi của người lính từ 30 năm qua, đã phải tự giải thể”.

Về phía Phi Luật Tân, Đài Phát Thanh Quốc Tế Pháp (RFI) loan báo nguồn tin từ thủ đô Manila hôm Thứ Ba tuần này như sau:

“Một cách muộn màng, chính quyền Duterte ngày 11 tháng 10 chúc mừng nhà báo Maria Ressa, một trong hai người được trao Giải Nobel Hòa Bình năm 2021.

“Trong cuộc họp báo sáng nay, phát ngôn viên của Tổng Thống Duterte, ông Harry Roque tuyên bố “chúng ta đều vui mừng trước chiến thắng của một công dân Philippines”, và “Giải Nobel Hòa Bình được trao cho nữ ký giả Maria Ressa là bằng chứng rõ rệt nhất cho thấy Philippines là một quốc gia tôn trọng quyền tự do báo chí”.

Nhưng trên thực tế, theo RFI, “Philippines bị coi là một trong những quốc gia ‘nguy hiểm nhất’ đối với báo giới. Theo bảng xếp hạng về tự do báo chí 2021 của tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới, Philippines đứng hạng 134 trong tổng số 180 quốc gia”. Bản tin viết tiếp:

“Maria Ressa, 58 tuổi, là đồng sáng lập viên báo mạng Rappler chuyên về các vụ điều tra xoáy vào thực trạng chính trị và xã hội của Philippines. Từ năm 2016, dưới chính quyền Duterte, cơ quan truyền thông này liên tục là mục tiêu tấn công, nhiều phóng viên bị bắt giữ, bị truy tố, hoặc bị đe dọa vì những bài báo điều tra tố cáo chiến dịch bài trừ tham nhũng thô bạo do ông Duterte tiến hành. Theo các tổ chức nhân quyền, từ giữa thập niên 2010, đã có gần 30,000 người thiệt mạng trong các chiến dịch đó.

“Đích thân Tổng Thống Rodrigo Duterte từng gọi trang mạng Rappler là ‘một tờ báo chuyên loan tin giả’ (a fake news outlet). Maria Ressa đã nhiều lần bị tống giam vì tố cáo chính sách bài trừ ma túy của ông Duterte từ trước khi ông lên cầm quyền”.

Sau cùng, tin về Giải Nobel Hòa Bình năm 2021 được đón nhận tại Việt Nam ra sao?

Đài truyền hình VOV và báo Quân Đội Nhân Dân chỉ loan một bản tin ngắn gọn về sự kiện này và không đưa ra bất cứ lời bình luận nào. Trong khi đó, dưới tựa đề “Nobel Hòa Bình 2021 gợi cảm hứng cho giới hoạt động Việt Nam?”, Đài BBC ghi nhận phản ứng của người dân trên mạng xã hội: “Tin về Giải Nobel Hòa Bình ngay lập tức đã được nhiều người Việt Nam chia sẻ trên Facebook với câu hỏi: Khi nào thì có nhà báo, nhà đấu tranh Việt Nam được vinh dự này?”. Một ngày sau đó bản tin đã bị gỡ bỏ trên trang mạng BBC Tiếng Việt.

NHỮNG GIẢI NOBEL KHÁC

Ngoài Giải Nobel Hòa Bình, Ủy Ban Giải Nobel tại Na Uy đã quyết định và công bố 4 Giải Nobel khác của năm 2021:

– Giải Nobel Y Học được trao cho hai khoa học gia người Mỹ là David Julius và Ardem Patapoutian về kết quả công trình nghiên cứu cơ thể con người đón nhận sự thay đổi nhiệt độ và tiếp xúc với ngoại giới ra sao.

– Giải Nobel Vật Lý được trao cho ba khoa học gia Syukuro Manabe (người Nhật), Klaus Hasselmann (người Đức) và Giorgio Parisi (người Ý) về kết quả công trình nghiên cứu nhằm giải thích và tiên đoán các hiện tượng thiên nhiên phức tạp, bao gồm hiện tượng thay đổi khí hậu.

– Giải Nobel Hóa Học được trao cho hai khoa học gia Benjamin List (người Đức) và David W.C. MacMillan (người Anh) về kết quả công trình nghiên cứu để phát kiến cách xây dựng những phân tử (molecules) có thể dùng để bào chế dược phẩm và thuốc sát trùng.

– Giải Nobel Văn Chương được trao cho ông Abdulrazak Gurnah, nhà văn người Tanzania hiện đang sống ở Anh Quốc và từng giảng dạy ở Đại Học Kent, để vinh danh 10 tác phẩm viết về tác động của chủ nghĩa thực dân và số phận của người tỵ nạn.

– Ngoài ra, ngày 11 tháng 10, Hàn Lâm Viện Thụy Điển loan báo danh tánh ba nhân vật được trao Giải Nobel Kinh Tế: David Card, Joshua D. Angrist và Guido W. Imbens. Cả ba chuyên gia này cùng nghiên cứu về sự tương quan giữa nguyên nhân và hệ quả trên thị trường lao động từ những kinh nghiệm quan sát thực tế ngoài đời, và cả ba cùng đang giảng dạy tại các trường đại học danh tiếng của Hoa Kỳ. Giáo sư Card (gốc Canada) dạy ở Đại Học Berkley, California. Giáo sư Angrist (gốc Israel) dạy ở Đại Học M.I.T. Giáo sư Imbens (gốc Hòa Lan) dạy ở Đại Học Stanford. Giải Nobel Kinh Tế là một giải thưởng do Ngân Hàng Trung Ương Thụy Điển thành lập từ năm 1968 để vinh danh ông Alfred Nobel.

Share this post