Joe Biden & Tập Cận Bình Hội Đàm Trực Tuyến Về “Quan Hệ Phức Tạp Giữa Hai Quốc Gia (Bản Tin Tổng Hợp – 18/11/2021)

Joe Biden & Tập Cận Bình Hội Đàm Trực Tuyến Về “Quan Hệ Phức Tạp Giữa Hai Quốc Gia (Bản Tin Tổng Hợp – 18/11/2021)

* Phố Nhỏ Online tổng hợp từ các nguồn: AP, Reuters, RFI, BBC, VOA, NPR

Cuộc hội đàm song phương giữa Tổng Thống Hoa Kỳ Joe Biden và Chủ Tịch nhà nước Trung Cộng Tập Cận Bình đã diễn ra dưới hình thức trực tuyến và kéo dài gần 4 tiếng đồng hồ (bao gồm 15 phút nghỉ giải lao), bắt đầu lúc 7 giờ 46 phút tối Thứ Hai 15 tháng 11 giờ Hoa Thịnh Đốn, tức sáng Thứ Ba ở Bắc Kinh.

Tòa Bạch Ốc phổ biến thông cáo báo chí cho biết hai nhà lãnh đạo “đã thảo luận về mối quan hệ phức tạp giữa hai quốc gia và tầm quan trọng của việc duy trì thế cạnh tranh trong tinh thần trách nhiệm”. Vẫn theo thông cáo, cuộc hội đàm đề cập đến “các lãnh vực mà hai bên cùng chia xẻ lợi ích, và các lãnh vực mà quyền lợi, giá trị cũng như quan điểm của hai bên khác biệt nhau”, do đó “Tổng Thống Biden coi đây là cơ hội để có thể trình bày một cách rõ rệt và thẳng thắn với Chủ Tịch Tập về những ý định và ưu tiên của nước Mỹ trong nhiều vấn đề cần thảo luận”.

Kể từ ngày nhậm chức, Tổng Thống Biden – ngoài hai lần nói chuyện điện thoại vào tháng 2 và tháng 9 – chưa trực tiếp gặp mặt Tập Cận Bình, tuy nhiên trước đó hồi năm 2011 và 2013 họ đã có dịp hội kiến khi ông Biden qua thăm Bắc Kinh với tư cách Phó Tổng Thống.

Bản tin AP ghi nhận, ngồi cùng Tổng Thống Biden trong phòng họp (Roosevelt Room) hôm Thứ Hai là Ngoại Trưởng Antony Blinken, Bộ Trưởng Tài Chánh Janet Yellen và một số phụ tá tại Tòa Bạch Ốc. Còn Chủ Tịch họ Tập thực hiện cuộc hội đàm trực tuyến tại Nhân Dân Đại Hội Đường trong quảng trường Thiên An Môn, cùng với phụ tá cao cấp là Ding Xuexiang (Đinh Tiết Tường, Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương đảng Cộng Sản) và một số cố vấn.

Các hãng thông tấn và cơ quan truyền thông đều cho rằng đây là một cuộc hội đàm rất quan trọng, vì quan hệ Mỹ–Trung càng lúc càng thêm căng thẳng do bất đồng trong rất nhiều lãnh vực. Tổng Thư Ký Antonio Guterres khi khai mạc kỳ họp Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc hôm 21 tháng 9 đã nói thẳng “cả thế giới bị đe dọa vì nguy cơ đối đầu giữa hai cường quốc kinh tế”, và cho rằng “tất cả là do sự mất tin tưởng lẫn nhau, cộng với tin tức thất thiệt ngày càng tràn ngập, đào sâu chia rẽ, làm tê liệt mọi sinh hoạt”.

Để thể hiện nỗ lực giải quyết bất đồng, Tổng Thống Hoa Kỳ đề nghị một cuộc gặp thượng đỉnh, tuy nhiên vì Chủ Tịch Trung Cộng không bước chân ra khỏi nước kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát và từ chối tham dự mọi hội nghị quốc tế, do đó hai bên đồng ý tổ chức hội đàm trực tuyến.

Dù vậy, đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) cho biết các giới chức chính phủ Biden không trông đợi sẽ có những cam kết cụ thể nào từ cuộc nói chuyện giữa hai nhà lãnh đạo, nói rõ đây là “hội đàm” (meeting) chứ không phải là “họp thượng đỉnh” (summit). Giới truyền thông cũng ghi nhận cuộc hội đàm không kết thúc với một bản lên tiếng chung, và thông cáo báo chí của Tòa Bạch Ốc chỉ đưa ra quan điểm của Tổng Thống Mỹ về các đề tài được thảo luận, không đề cập gì đến những phản hồi từ phía Chủ Tịch Trung Cộng.

Video trực tuyến cho thấy, sau khi hai bên vồn vã chào hỏi nhau, ông Biden nhắc lại “trách nhiệm của chúng ta trong tư thế hai nhà lãnh đạo là phải làm sao để sự cạnh tranh giữa hai nước không trở thành cuộc đối đầu dù cố ý hay không cố ý, chỉ đơn thuần là cạnh tranh một cách thẳng thắn”. Tập Cận Bình nói rằng ông ta rất vui gặp lại “người bạn cũ”, đồng thời xác định “nhân loại sống trong một ngôi làng toàn cầu, và chúng ta đang cùng nhau đối diện với nhiều thách thức”, vì vậy “Trung Quốc và Hoa Kỳ cần tăng cường giao tiếp và hợp tác trên cơ sở hai bên cùng có lợi”.

Tuy đồng ý với tiền đề như vậy nhưng rõ ràng mỗi nhà lãnh đạo vẫn duy trì quan điểm và chiến lược của mình về các chủ điểm cần thảo luận, và cả hai đều không đưa ra quyết định “đột phá” nào để làm thay đổi tình trạng hiện tại. Khi Tổng Thống Biden nêu lên sự quan ngại của Hoa Kỳ về sự vi phạm nhân quyền ở Hồng Kông cùng những vụ ngược đãi người Duy Ngô Nhĩ ở vùng Tân Cương và dân chúng Tây Tạng, thì Chủ Tịch họ Tập né tránh bằng luận điệu “Mỹ không nên can thiệp vào vấn đề nội bộ của Trung Quốc”. Khi ông Biden nhấn mạnh đến “nhu cầu bảo vệ người lao động và các ngành kỹ nghệ Mỹ trước những chính sách kinh tế và thương mại không công bằng của Bắc Kinh”, thì Tập Cận Bình đáp lại rằng “chính phủ Mỹ đừng lạm dụng ý niệm an ninh quốc gia để đàn áp các công ty Trung Quốc”.

Bên cạnh những “điểm nóng” như Bắc Hàn, Afghanistan, Iran (mà mỗi bên chỉ trình bày quan điểm của mình mà không đưa ra giải pháp nào rõ rệt), vấn đề môi sinh cũng được nói tới, và đây chính là đề tài hội đàm “thoải mái” nhất. Lý do: Mới tuần trước Mỹ và Trung Cộng đã gây bất ngờ tại hội nghị COP26 ở Glasgow khi đưa ra bản tuyên bố chung ngày 10 tháng 11, theo đó hai nước cam kết hợp tác trong nỗ lực đối phó với hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu: “Hoa Kỳ đặt mục tiêu trước năm 2035 sẽ tiến tới hệ thống điện lực hoàn toàn không gây ô nhiễm, Trung Quốc đặt mục tiêu giảm bớt mức tiêu thụ than đá trong Kế Hoạch 5 Năm lần thứ 15 và sẽ nỗ lực tối đa để thực hiện điều này”.

Nhưng ngược lại, khi cuộc hội đàm đề cập tới chủ đề Đài Loan thì sự đối nghịch quan điểm rất rõ ràng và những lời lẽ cũng trở thành gay gắt.

Tổng Thống Biden khẳng định Hoa Kỳ vẫn tôn trọng chính sách “một nước Trung Hoa” cũng như đạo luật Taiwan Relations Act (1979) và các bản Tuyên Bố Chung có liên quan đến Đài Loan (Joint Communiqués 1972, 1979, 1982), nhưng nói thêm rằng “Hoa Kỳ mạnh mẽ phản đối mọi nỗ lực đơn phương muốn thay đổi hiện trạng hoặc làm phương hại đến hòa bình và sự ổn định tại eo biển Đài Loan”.

Như vậy, một mặt ông Biden tái xác định việc chính phủ Mỹ công nhận và có quan hệ ngoại giao chính thức với nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa, nhưng mặt khác vẫn duy trì sự cam kết là Mỹ sẽ giúp Đài Loan tự vệ trong trường hợp bị tấn công, bởi vì Trung Cộng luôn luôn tuyên bố Đài Loan chỉ là “một tỉnh ly khai” và “sẽ được thống nhất với đại lục vào một ngày không xa” – kể cả thống nhất bằng võ lực, thể hiện qua các hành động gây hấn và đe dọa trắng trợn, mà gần đây nhất là hồi đầu tháng 10 đã cho 148 phi cơ quân sự bay gần sát không phận Đài Loan trong bốn ngày liên tiếp.

Ngay sau cuộc hội đàm, tờ Hoàn Cầu Thời Báo (Global Times, cơ quan ngoại vi của đảng Cộng Sản Trung Hoa) đăng bài xã luận nói rằng Tập Cận Bình đổ lỗi cho tình trạng căng thẳng gần đây là do “những nỗ lực lập đi lập lại của chính quyền Đài Loan nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ của Hoa Kỳ cho kế hoạch ‘độc lập’ của họ”, cùng với “ý định của một số người Mỹ muốn dùng Đài Loan để kiềm chế Trung Quốc”. Theo lời Tập Cận Bình thì “những hành động như vậy vô cùng nguy hiểm, giống như đùa với lửa”, và “bất cứ ai đùa với lửa sẽ bị phỏng”.

Tập Cận Bình lập lại lời ông Biden về chính sách “một nước Trung Hoa” và các bản Tuyên Bố Chung, nhấn mạnh rằng các chính phủ tiền nhiệm của Hoa Kỳ đều tôn trọng sự cam kết đó. Chủ Tịch Trung Cộng cũng không ngần ngại đề cập đến việc “thống nhất toàn bộ lãnh thổ” mà ông ta nói “đó là ý nguyện chung của những con dân Trung Quốc”, từ đó đưa tới những lời tuyên bố đầy tính chất hăm dọa: “Chúng tôi có đủ kiên nhẫn và sẽ thể hiện một cách chân thành sự cố gắng để tiến tới thống nhất trong hòa bình. Nhưng nếu những thế lực ly khai đòi hỏi ‘Đài Loan độc lập’ muốn gây hấn với chúng tôi, gây sức ép với chúng tôi, hoặc thậm chí vượt qua lằn ranh đỏ, thì chúng tôi sẽ buộc lòng phải áp dụng các biện pháp quyết liệt”.

Từ Washington D.C., thông tín viên Guillaume Naudin của đài Phát Thanh Quốc Tế Pháp (RFI) tường thuật cuộc hội đàm trực tuyến ngày 16 tháng 11 giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ–Trung và đưa ra nhận định như sau:

“Tập Cận Bình và Joe Biden đã quen biết nhau từ lâu. Trước đây, khi còn chưa lên nắm quyền lãnh đạo tối cao, hai ông đã từng nói chuyện với nhau hàng giờ. Cho nên, họ đã một lần nữa nói chuyện với nhau đến gần 4 tiếng đồng hồ.

“Nhân vật lãnh đạo số một của Trung Quốc có tỏ vẻ vồn vã với người ‘bạn cũ’ thì cũng hoài công, vì quan hệ cá nhân và những lời lẽ thân mật giữa hai ông vẫn không có nghĩa lý gì so với các quyền lợi của hai cường quốc đối địch.

“Thông cáo của Tòa Bạch Ốc sau cuộc họp trực tuyến đã đi thẳng vào vấn đề, nêu bật những quan hệ rất phức tạp giữa hai quốc gia và nói rất rõ là Hoa Kỳ sẽ tiếp tục bảo vệ các lợi ích và các giá trị của mình cùng với các đồng minh để bảo đảm là hệ thống thế giới được tự do, rộng mở và công bằng.

“Tiếp đến Tòa Bạch Ốc liệt kê những điểm bất đồng với Bắc Kinh: nhân quyền, thương mại, bảo vệ tự do hàng hải. Về Đài Loan, vấn đề chủ yếu gây căng thẳng giữa hai cường quốc, Tổng Thống Mỹ một lần nữa tuyên bố chống lại mọi thay đổi nguyên trạng một cách đơn phương, trong khi Bắc Kinh thì liên tục biểu dương sức mạnh đối với hòn đảo này.

“Thông cáo của Tòa Bạch Ốc tỏ ý muốn có những biện pháp ngăn ngừa để tránh cho cuộc tranh đua giữa hai nước biến thành xung đột. Tuy không giúp làm giảm căng thẳng, cuộc hội đàm Tập Cận Bình – Joe Biden ít ra đã là dịp để hai bên giải thích về mối căng thẳng này”.

Share this post