Nhà Báo Độc Lập Phạm Đoan Trang Bị Bắt (BBC) – Cái Mũ Và Cái Búa (Sổ Tay Thường Dân – Tưởng Năng Tiến)

Nhà Báo Độc Lập Phạm Đoan Trang Bị Bắt (BBC) – Cái Mũ Và Cái Búa (Sổ Tay Thường Dân – Tưởng Năng Tiến)

NHÀ BÁO ĐỘC LẬP PHẠM ĐOAN TRANG BỊ BẮT
* Mỹ Hằng (BBC News Tiếng Việt)

Nhà báo, nhà hoạt động Phạm Đoan Trang bị bắt đúng vào ngày kết thúc cuộc đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ kéo dài hai ngày 6 và 7/10/2020.

Qua điện thoại từ Sài Gòn, nhà hoạt động Phạm Thanh Nghiên xác nhận với BBC News Tiếng Việt rằng bà Phạm Đoan Trang đã bị công an bắt tại nhà trọ vào khoảng 23:30 ngày 6/10.

Bà Trang bị đưa đi cùng chủ nhà trọ. Người này bị giam một đêm, sau đó được thả vào khoảng 06:00 ngày 7/10.

Theo thông tin mà bà Nghiên có được, nhà báo Phạm Đoan Trang bị bắt và bị cáo buộc vi phạm Điều 117 Bộ Luật Hình sự năm 2015 có sửa đổi về “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin tài liệu, vật phẩm nhằm chống nhà nước”.

Trước khi bị bắt, bà Trang có dặn bạn bè về việc mời một số luật sư để bảo vệ pháp lý cho bà. Tuy nhiên bà Nghiên cho hay tạm thời chưa thể tiết lộ danh tính luật sư.

Bà Nghiên cho BBC biết rằng không lâu trước khi bị bắt, bà cùng nhà hoạt động Phạm Đoan Trang đã có cuộc tiếp xúc với Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP.HCM để trình bày về một số vi phạm nhân quyền tại Việt Nam, đặc biệt là về vụ Đồng Tâm. [Ghi chú của tòa soạn: Xin đọc thêm bản tin tổng hợp về phiên tòa xét xử 29 người dân xã Đồng Tâm].

Trong cuộc tiếp xúc này, bà Phạm Đoan Trang đã trao cho Lãnh sự quán Hoa Kỳ bản song ngữ Báo Cáo Đồng Tâm do bà cùng nhà hoạt động Will Nguyễn viết.

Bà Phạm Thanh Nghiên nói với BBC:

“Chúng tôi cũng đã nói với Lãnh sự quán về khả năng một số nhà hoạt động ở sẽ bị bắt sau vụ Đồng Tâm và trước Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ 13. Đặc biệt là những người viết nhiều, viết mạnh mẽ về vụ Đồng Tâm. Một trong những cái tên ‘sáng giá’ có thể bị bắt là nhà báo Phạm Đoan Trang cùng một số người nữa. Và quả đúng vậy, Phạm Đoan Trang đã bị bắt.

“Phía lãnh sự quán Mỹ cũng hứa sẽ đưa vấn đề Đồng Tâm ra cuộc đối thoại nhân quyền với Việt Nam tổ chức trong hai ngày 6-7/10/2020.

“Nhìn vào bề dày hoạt động của Phạm Đoan Trang trong những năm qua, tôi thấy rằng Trang bị bắt là một điều hoàn toàn có thể dự tính được. Trang cũng chuẩn bị tinh thần để vào tù rồi.

“Bất cứ người nào hoạt động nhân quyền ở Việt Nam cũng có thể bị bắt. Nhưng khi họ bắt, họ có sự cân nhắc và lựa chọn.

“Phạm Đoan Trang là người có ảnh hưởng trong cuộc tranh đấu ở Việt Nam. Những gì cô ấy làm, theo đánh giá của cá nhân tôi và đặt vào địa vị nhà cầm quyền, thì rất là nhiều. Cô ấy viết rất nhiều sách, toàn sách nhạy cảm. Đặc biệt là những bài viết gần đây của cô ấy rất mạnh mẽ, thể hiện quan điểm, suy nghĩ của cô về vụ án Đồng Tâm, trong đó có Báo Cáo Đồng Tâm.

“Tôi nghĩ rằng bản Báo Cáo Đồng Tâm có thể là một trong những lý do trực tiếp để Trang bị bắt. Vì vụ án Đồng Tâm mới trải qua sơ thẩm, còn phiên phúc thẩm nữa, và là vụ án gây chấn động. Và nhà nước tỏ thái độ như thế nào với những người viết bài về vụ án này rồi.

“Không riêng Đoan Trang mà tôi cho rằng còn một vài nhà hoạt động nhân quyền nữa sẽ ở trong tầm ngắm của nhà cầm quyền và sẽ bị bắt.

“Họ có thể bắt Phạm Đoan Trang trước hoặc sau cuộc đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ, nhưng họ lại bắt đúng thời điểm đang diễn ra và hôm nay là ngày cuối cùng, thì đây là một thông điệp rất rõ ràng chính quyền Việt Nam gửi đến Hoa Kỳ và quốc tế rằng với Việt Nam, vấn đề nhân quyền không là gì trong mối quan tâm của họ.

“Và việc quan tâm duy nhất của họ là bảo vệ sự lãnh đạo độc quyền của lãnh đạo Việt Nam và họ không chấp nhận bất cứ tiếng nói đối kháng nào tại Việt Nam”, bà Nghiên cho hay.

Mới đây nhất, bà Phạm Đoan Trang cùng Will Nguyễn công bố bản Báo Cáo Đồng Tâm song ngữ Anh Việt.

Trước đó, bà Trang từng viết nhiều sách gây tiếng vang như Chính Trị Bình Dân, Cẩm Nang Nuôi Tù, Phản Kháng Phi Bạo Lực.

Bà Trang từng được nhận Giải thưởng Homo Homini 2018 từ tổ chức nhân quyền People In Need có trụ sở tại Cộng hòa Czech.

Vào tháng 9/2019, Phạm Đoan Trang đã được tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới trao cho Giải thưởng Tự do Báo chí, hạng mục “Ảnh hưởng”.

Bà Trang là người đồng sáng lập blog Luật Khoa Tạp Chí, nơi cung cấp thông tin về các vấn đề pháp lý để giúp người dân Việt Nam bảo vệ quyền của mình.

Hiện chưa có báo chính thống nào của Việt Nam đưa tin về vụ bắt giữ bà Phạm Đoan Trang đêm 6/10/2020.

Năm 2019, khi bà Trang nhận giải thưởng của tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới, báo Công An Nhân dân viết: “Tổ chức Phóng viên không biên giới lại giở chiêu trò trao giải Tự do báo chí, hạng mục ‘Ảnh hưởng’ cho Phạm Đoan Trang, đối tượng từng có nhiều hành động lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền vu cáo, xuyên tạc tình hình Việt Nam”.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, nhà hoạt động Will Nguyễn – người cùng viết Báo Cáo Đồng Tâm với Phạm Đoan Trang – cho hay ông mới nói chuyện với bà Trang vài ngày trước và bà Trang tỏ ra “lạc quan” về khả năng có thể công bố tái bản lần ba Báo Cáo Đồng Tâm.

“Chị ấy rất vui vì có thể truyền tải thông tin về vụ Đồng Tâm tới nhiều người hơn nữa.

“Nếu có thời điểm nào người dân Việt Nam cần hành động, thì chính là thời điểm này. Đây không chỉ là cuộc tấn công vào một cá nhân luôn vì cộng đồng, mà là vào chính nền dân chủ”, Will Nguyễn nói với BBC.

Will Nguyễn cũng xác nhận việc bà Trang đã gửi cho ông bức thư bằng cả tiếng Anh và Việt, có tiêu đề “Nếu tôi có đi tù”, dặn công bố khi bà bị bắt.

“Với Trang, việc bị bắt chỉ là vấn đề thời gian”, Will Nguyễn nói với BBC.

Trong bức thư đề ngày 27/5/2019 của Phạm Đoan Trang do Will Nguyễn công bố, bà Trang viết về ba tâm nguyện bà muốn cộng đồng thực hiện: Vận động thông qua luật bầu cử mới, luật tổ chức quốc hội mới; Quảng bá các sách bà viết; Biến việc bà đi tù thành cơ hội để giới dân chủ đàm phán với nhà nước.

“Nói cách khác tôi không muốn một phong trào kêu gọi chính quyền ‘trả tự do cho Trang’. Tôi muốn một phong trào xã hội rộng lớn, thúc đẩy việc ‘trả tự do cho Trang và thông qua luật bầu cử mới’, ‘trả tự do cho Trang và đảm bảo bầu cử tự do, công bằng…”

Bà Trang cũng bày tỏ nguyện vọng cộng đồng “chăm sóc mẹ tôi giùm”, “đừng để mẹ tôi nghĩ rằng hai mẹ con đang đơn độc”, và nguyện vọng được gửi cây đàn guitar vào tù cho bà.

Thiếu tướng Tô Ân Xô, Chánh văn phòng Bộ Công An, vừa cho biết Cơ quan An ninh Điều tra Công an Hà Nội đã khởi tố vụ án với bà Phạm Đoan Trang để điều tra cáo buộc “có hành vi tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, theo Điều 88 Bộ Luật Hình sự 1999 và tội “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, theo Điều 117 Bộ Luật Hình sự 2015.

Ông Xô cho hay cùng ngày 7/10, quyết định tố tụng được Viện Kiểm sát Nhân dân Hà Nội phê chuẩn.

Bà Trang đang bị di lý về Hà Nội để phục vụ điều tra, theo phía công an.

“Quá trình bắt giữ, khám xét, Cơ quan An ninh điều tra thu giữ một số tài liệu, thiết bị, tài liệu liên quan vụ án”, tướng Xô nói.

CẬP NHẬT: BẢN TIN BBC TIẾNG VIỆT NGÀY 11/10/2020:

Hôm Thứ Sáu, 9/10/2020, ông Robert A. Destro, Trợ Lý Ngoại Trưởng Hoa Kỳ đặc trách về Dân chủ, Nhân quyền và Lao động đăng trên Twitter rằng “Hoa Kỳ lên án vụ bắt giữ cây viết, nhà hoạt động dân chủ và nhân quyền Phạm Đoan Trang. Chúng tôi kêu gọi nhà nước Việt Nam ngay lập tức trả tự do cho cô ấy và bỏ mọi tội danh”. (Assistant Secretary Robert A. Destro: The United States condemns ​the arrest of writer, democracy, and human rights activist Pham Doan Trang. We urge the Government of Vietnam to immediately release her and drop all charges).

Cùng ngày, một quan chức ngoại giao cao cấp từ châu Âu cũng lên tiếng đòi trả tự do nhà hoạt động bị cơ quan an ninh Việt Nam bắt giữ.

Ngoại Trưởng Cộng hòa Czech, ông Tomáš Petříček viết trên Twitter: “Tôi được tin với mối quan ngại sâu sắc về vụ bắt giữ bà Phạm Đoan Trang, người đoạt giải thưởng Homo Homini năm 2017. Giải thưởng này tôn vinh những cá nhân có đóng góp xuất sắc cho việc thúc đẩy nhân quyền, dân chủ và giải pháp hòa bình cho các xung đột chính trị. Tôi yêu cầu trả tự do vô điều kiện cho bà và kêu gọi nhà cầm quyền Việt Nam tôn trọng các cam kết luật pháp quốc tế”. (I have learned with a grave concern about the arrest of Ms #PhamDoanTrang, the 2017 #HomoHomini Award laureate. The prize honours individuals for an outstanding contribution to the promotion of #HumanRights, #democracy and peaceful solutions to political conflicts).

Trước đó, đã có rất nhiều tổ chức nhân quyền và báo chí quốc tế lên tiếng về vụ bắt giữ này.

Liên đoàn Các Nhà Xuất bản châu Âu (FEP) thậm chí đòi các chính trị gia phải can thiệp để bà Phạm Đoan Trang được trả tự do. FEP ghi nhận rằng Việt Nam đã ký kết thỏa thuận thương mại với EU, và thỏa thuận này vẫn cần phải được quốc hội các nước chuẩn thuận.

FEP, tổ chức đại diện cho 29 hiệp hội nhà xuất bản ở các quốc gia, đã viết thư cho Phó Chủ tịch Ủy Hội Châu Âu Valdis Dombroskis và một số dân biểu Nghị Viện Châu Âu.

Trong thư, Chủ tịch FEP Peter Kraus vom Cleff viết: “Chúng tôi rất trông cậy vào việc quý vị sẽ can thiệp và ủng hộ cho xã hội dân sự ở Việt Nam, và kêu gọi trả tự do cho Phạm Đoan Trang”.

Nhóm điều hành trang Facebook của cô Phạm Đoan Trang sau khi cô bị bắt cho hay:

“Sáng Thứ Hai, ngày 12 tháng 10, luật sư Đặng Đình Mạnh đã lập thủ tục đăng ký bào chữa cho cô Phạm Thị Đoan Trang tại Cơ quan An ninh Điều tra thành phố Hà Nội. Với sự ủy quyền của gia đình, trong thời gian sắp tới sẽ có thêm một số luật sư cùng đăng ký tham gia bảo vệ cho cô Đoan Trang.

“Cùng với thủ tục đăng ký bào chữa, luật sư cũng đã gởi đơn kiến nghị các cơ quan tiến hành tố tụng thành phố Hà Nội xem xét, cân nhắc lại về thẩm quyền điều tra khi giao cho Cơ quan An ninh Điều tra thành phố Hà Nội thực hiện điều tra hình sự vụ án. Vì lẽ, cô Đoan Trang đã rời khỏi nơi thường trú tại thành phố Hà Nội từ nhiều năm trước. Cô hiện sinh sống và hoạt động tại Sài Gòn, đồng thời, nhiều hành vi của cô có thể đang bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự cũng được thực hiện tại Sài Gòn. Do đó, căn cứ khoản 4 điều 163 Bộ Luật Tố tụng Hình sự hiện hành thì thẩm quyền điều tra vụ án phải thuộc về cơ quan điều tra tại thành phố Sài Gòn, nơi địa bàn xảy ra hành vi”.

GIÁO SƯ CARL THAYER NHẬN ĐỊNH VỀ VIỆC BẮT GIỮ PHẠM ĐOAN TRANG
* Tina Hà Giang (BBC News Tiếng Việt)

Nhận định với BBC News Tiếng Việt về việc nhà hoạt động Phạm Đoan Trang bị bắt giam, giáo sư Carl Thayer thổ lộ là ông không ngạc nhiên, nhưng “hoàn toàn sửng sốt” về thời điểm sự kiện này xảy ra.

GS Carl Thayer: Khi nghe tin, tôi không ngạc nhiên về việc Đoan Trang bị bắt, vì cô ấy từng đụng độ với công an từ năm 2018, không chỉ rất nhiều ấn phẩm của cô, mà còn những chỉ trích của cô về cách đưa tin của Việt Nam về diễn tiến sự kiện xảy ra tại Đồng Tâm vào tháng Giêng. Tuy nhiên, tôi hoàn toàn sửng sốt về thời điểm Việt Nam bắt giữ cô ấy, chỉ vài giờ sau khi kết thúc Đối thoại Nhân quyền Việt – Mỹ.

BBC: Giáo sư nghĩ gì về việc Đoan Trang bị bắt giữ ngay tại thời điểm này? Đó là điều ngẫu nhiên, hay để gửi một thông điệp đến Mỹ, và nếu thế, thông điệp đó là gì?

GS Carl Thayer: Có hai kết luận chính mà chúng ta có thể rút ra về vụ bắt giữ Phạm Đoan Trang chỉ vài giờ sau khi Đối thoại Nhân quyền Việt Nam – Hoa Kỳ kết thúc. Thứ nhất là Việt Nam đã kiềm chế việc bắt giữ cô trước cuộc đối thoại nhân quyền để không kích động phản ứng của Hoa Kỳ. Thứ hai, việc Đoan Trang bị bắt nhanh chóng sau cuộc đối thoại là một dấu hiệu cho thấy một thành phần có ảnh hưởng trong Bộ An ninh Quốc gia của Việt Nam vẫn không tin tưởng Hoa Kỳ và khó chịu khi họ nghi ngờ Hoa Kỳ có bất cứ thái độ nào bị cho là xen vào nội bộ của Việt Nam.

Trong bối cảnh này, chúng ta cần lưu ý rằng ba Đại biểu Quốc Hội Hoa Kỳ – Zoe Lofgren, Harley Rouda và Alan Lowenthal – tất cả đều là đảng viên Dân Chủ từ California, cùng với cộng đồng người Mỹ gốc Việt, đã viết thư cho Ngoại Trưởng Mike Pompeo ngày 2/10, trước cuộc đối thoại nhân quyền, yêu cầu ông nêu ra trường hợp ông Nguyễn Bắc Truyển, nhà hoạt động ủng hộ dân chủ hiện đang bị giam cầm.

Ngoài ra, vào ngày 2/10, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ thông báo sẽ bắt đầu hai cuộc điều tra, một điều tra liên quan đến việc Hoa Kỳ cáo buộc Việt Nam thao túng tiền tệ và điều tra khác liên quan đến việc Hoa Kỳ cáo buộc Việt Nam nhập khẩu và sử dụng gỗ bị xẻ và buôn bán trái phép.

BBC: Có người cho rằng Việt Nam bắt Đoan Trang để thử phản ứng của Mỹ, đặc biệt là của Daniel Kritenbrink, Đại Sứ Mỹ tại Việt Nam. Ông nghĩ gì về nhận định này?

GS Carl Thayer: Việt Nam rất thành thạo trong việc tận dụng những khác biệt trong chính phủ Hoa Kỳ. Một mặt, Tổng Thống Donald Trump và các quan chức Nhà Trắng tỏ ra ít quan tâm đến nhân quyền ở Việt Nam. Họ chủ yếu quan tâm đến các vấn đề thương mại và muốn Việt Nam làm đối tác chiến lược trong chiến dịch của Pompeo chống Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Trong vài năm qua, Quốc Hội và Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đã bắt đầu chỉ nêu vấn đề nhân quyền với một số quốc gia.

Việc Việt Nam bắt giữ Đoan Trang cho thấy mâu thuẫn giữa một bên là Tổng Thống và Nhà Trắng, một bên là các Dân Biểu và các thành phần của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ. Hành động của Việt Nam cũng đặt ra một tình huống khó xử cho Đại Sứ Daniel Kritenbrink, người phải cân bằng giữa việc thúc đẩy các giá trị của Mỹ với nỗ lực mời gọi Việt Nam tham gia nỗ lực chống Trung Quốc của Ngoại Trưởng Pompeo. Điều thứ hai có thể sẽ không còn là vấn đề, nếu đúng như tin đồn Kritenbrink sẽ từ chức vai trò Đại Sứ Hoa Kỳ.

BBC: Việc bắt giữ Đoan Trang, theo ông, sẽ ảnh hưởng thế nào đến ấn tượng của thế giới về quyền tự do ngôn luận ở Việt Nam? Theo ông, Hà Nội có quan tâm thế giới nghĩ gì về họ không?

GS Carl Thayer: Việc Việt Nam bắt giữ Đoan Trang đã làm dấy lên cơn thịnh nộ của tất cả những tổ chức quen thuộc – tổ chức Ân Xá Quốc Tế (Amnesty International), tổ chức Theo Dõi Nhân Quyền (Human Rights Watch), Bảo Vệ Người Bảo Vệ (Defend the Defenders), Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam, v.v.

Việt Nam chủ yếu lo ngại là phản ứng của các chính trị gia ở Nghị Viện Châu Âu và các cơ quan lập pháp ở các nền dân chủ tự do (Úc, Canada, Nhật Bản, New Zealand, Na Uy, Hoa Kỳ, v.v…) có thể ảnh hưởng đến quan hệ thương mại và giao thương như thế nào. Và tất nhiên, Việt Nam cũng lo ngại về tác động của các hoạt động nhân quyền trong nước đối với uy tín quốc tế của mình.

Tuy nhiên, Việt Nam đã quen với việc hứng chịu những lời chỉ trích của quốc tế về hồ sơ nhân quyền, và việc bắt giữ Đoan Trang trong bối cảnh đại dịch coronavirus đang hoành hành trên toàn cầu, sẽ không gây tác động tiêu cực lớn nào đến Việt Nam. Trong khi số ngày làm Chủ tịch ASEAN đã sắp hết, Việt Nam vẫn sẽ phục vụ thêm một năm nữa trong Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc.

BBC: Ông giải thích thế nào về việc Việt Nam ngày càng bắt giữ nhiều người bất đồng chính kiến trong vài năm gần đây?

GS Carl Thayer: Sự tăng trưởng kinh tế đáng kể của Việt Nam và việc mạng lưới Internet trở nên thông dụng trong cộng đồng nói chung, đã tạo ra một làn sóng hoạt động chính trị trên truyền thông xã hội. Điều này đã dẫn đến nhiều cuộc biểu tình và phản đối công khai hơn về nhiều vấn đề khác nhau, từ môi trường, tham nhũng, đến Trung Quốc và Biển Đông.

Dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Việt Nam đã ưu tiên cho chiến dịch chống tham nhũng nhằm nâng cao tính chính danh chính trị của mình. Đảng Cộng Sản Việt Nam không chấp nhận bất cứ thách thức nào về thể chế độc đảng của mình, và việc bùng nổ các cuộc biểu tình phản đối Luật Đặc khu Hành chính Kinh tế và Luật An ninh mạng hai năm trước là một bước ngoặt. Các cơ quan an ninh Việt Nam đã hành động một cách có phương pháp và hệ thống để trấn áp các cá nhân và nhóm thách thức quyền lực của họ.

BBC: Ông nghĩ thời điểm Đoan Trang bị bắt có liên quan gì đến cuộc bầu cử sắp tới của Mỹ không?

GS Carl Thayer: Đúng vậy, rất có thể việc các quan chức Việt Nam tính toán là nên bắt Đoan Trang sớm hơn thay vì trễ, vì chính quyền Trump và các thành viên Quốc Hội sẽ tập trung hoàn toàn vào cuộc bầu cử ngày 3/11, chưa kể đến việc lấp ghế trống cho Tối Cao Pháp Viện. Chính quyền mới sẽ nhậm chức vào ngày 20/1 năm tới và việc Đoan Trang bị bắt lúc đó sẽ là tin cũ. Các nhà lãnh đạo của Việt Nam có lẽ ủng hộ việc Trump tái đắc cử với tiền đề “ma quen hơn quỷ lạ”. Nếu Biden thắng và đảng Dân Chủ giành được quyền kiểm soát Thượng Viện và Hạ Viện, hồ sơ nhân quyền của Việt Nam có nhiều khả năng bị giám sát chặt chẽ hơn là dưới thời chính quyền Trump trong nhiệm kỳ thứ hai.

BBC: Thế còn việc Ban Chấp hành Trung ương Đảng đang họp đại hội lần thứ 13 có liên quan gì đến việc Đoan Trang bị bắt không?

GS Carl Thayer: Đoan Trang bị bắt trong khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng đang họp đại hội lần thứ 13 (5-9/10). Đại hội đã nhất trí bổ sung các nội dung hoàn thiện cho các văn bản chính sách quan trọng, chẳng hạn như Báo cáo chính trị và các kế hoạch kinh tế xã hội khác nhau, để đưa ra lấy ý kiến công chúng trước khi triệu tập Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13 vào đầu năm sau. Các nhà lãnh đạo của Việt Nam muốn kiểm soát tối đa quá trình này để tạo ra sự ủng hộ gần như nhất trí của công chúng đối với các chính sách của đảng.

Đại hội 13 của Trung ương đảng cũng đã thông qua danh sách các ứng cử viên được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương khóa mới, trong đó có một nhóm các ứng cử viên thuộc khối công an. Nhiều tháng trước Hội nghị Trung ương 13, số thứ trưởng của Bộ Công an đã được mở rộng lên thành chín người.

Bộ Công an là cơ quan trung ương, tổ chức đại hội đảng bộ riêng để chọn đại biểu dự đại hội toàn quốc. Rõ ràng là từ sự việc ở Đồng Tâm vào tháng Giêng, các quan chức công an rất nhạy cảm với chỉ trích của công chúng về hành động của họ trong việc cử một lực lượng 3,000 cảnh sát đến bắt giữ những người biểu tình trong làng. Sự can thiệp của cảnh sát đã dẫn đến cái chết của ba người cảnh sát và một cựu quan chức làng lớn tuổi trong hoàn cảnh vẫn chưa rõ ràng. Vì vậy, việc Đoan Trang là tác giả của các bài báo chất vấn thông tin chính thức của công an về sự việc Đồng Tâm đã khiến cô trở thành mục tiêu chính bị đàn áp.

CÁI MŨ VÀ CÁI BÚA
* Tưởng Năng Tiến

Không dừng ở những phương cách “dầu nhớt, mắm tôm” như trước. Cuộc trấn áp các nhà bất đồng chính kiến và phong trào dân chủ Việt đã sang giai đoạn rất bạo tàn”. (Trương Duy Nhất)

Ghé thăm Myamar, giáo sư Nguyễn Đăng Hưng “phát hiện” ra đôi điều hơi khác lạ về xứ sở này:

“Té ra mắm tôm cũng là thức ăn gia vị thông thường của người Miến Điện. Tuy nhiên, trong những ngày chính quyền quân phiệt Miến Điện đàn áp khủng khiếp phe đối lập, tôi chưa bao giờ nghe nói công an Miến Điện liệng mắm tôm vào cửa nhà bà lãnh tụ phe đối lập Aung San Suu Kyi…”

Tuy bị rất nhiều tai tiếng, chính phủ Burma – ít ra – cũng còn có được một ưu điểm nhỏ: họ ngại những việc làm bẩn thỉu. Các đồng chí lãnh đạo ở nước ta lại khác, rất khác, không ngại ngùng chi cả. Tác giả Nguyễn Duy Vinh cho biết:

Ngày Nhân Quyền ở Việt Nam từ nay sẽ được cả thế giới biết đến nhờ vào cách sống mới: văn hóa đàn áp và khủng bố dùng… mắm tôm. Mắm tôm đã được các ông công an không mặc đồng phục và một vài dân phòng thi nhau ném vào đám dân hiền hòa đang họp mặt để cùng nhau ôn lại Tuyên Ngôn về Nhân Quyền của Liên Hiệp Quốc. (“Cách Dùng Mắm Tôm Trong Văn Hóa Đàn Áp Ở Việt Nam” Dân Luận – 10/12/ 2013).

Hàm huyết phún nhân. Tiên ô tự khẩu. Ngậm cứt phun người hay ném mắm tôm vào tha nhân cũng vậy. Bởi vậy, qua năm sau, đám công an Việt Nam đổi cách đàn áp. Gọn ghẽ và sạch sẽ hơn, chút xíu. Họ bạo hành bằng tuýp sắt – theo tường thuật của Đài Á Châu Tự Do (RFA) vào hôm 25/5/2014:

Bà Trần Thị Nga, một người tham gia đấu tranh tích cực cho quyền con người tại Việt Nam, hôm qua bị đánh đập đến thương tích. Thủ phạm được cho là người của an ninh”.

Nạn nhân kế tiếp là nhà báo Phạm Đoan Trang. Cô cũng bị an ninh đánh gãy cả hai chân khi tham gia biểu tình ôn hoà bảo vệ cây xanh năm 2015.

Nếu vì sợ què chân mà chúng ta không dám bước đi thì có khác chi là chân mình đã bị què rồi”. Có lẽ vì quan niệm như thế nên dù với đôi chân đã bị thương tật, Đoan Trang vẫn đi đến tham dự buổi trình diễn ca nhạc của Nguyễn Tín.

RFA tường thuật:

Ca sĩ trình diễn tại buổi nhạc các ca khúc trước năm 1975 và một số nhà hoạt động tham dự bị hành hung nặng nề vào tối ngày 15/8. Tin tức từ những người trong cuộc cho biết ca sĩ Nguyễn Tín, anh Nguyễn Đại – người tham gia tổ chức chương trình, và nhà báo độc lập Phạm Đoan Trang là những người bị hành hung nặng nề sau khi bị đưa đến đồn công an làm việc cũng như trước khi bị bỏ xuống giữa đường vắng trong đêm”.

Hai hôm sau, Đoan Trang cho biết thêm chi tiết:

Nửa đêm 15/8, công an chở tôi từ đồn phường 7, quận 3 về bằng taxi. Tới đoạn đường tối họ thả tôi xuống, nói tôi phải tự đi về vì họ có việc phải vào viện gấp thăm người nhà bị tai nạn…

Sau đó tôi xuống và đứng bên vỉa hè vẫy xe khác về nhà. Chỉ vài phút sau, có 6 ‘đồng chí’ to cao đi ba xe máy lao đến, bỏ xe xông vào đánh hội đồng. Mũ bảo hiểm bị vỡ là mũ của họ. Khi tôi ngồi dậy được để giữ tay vào vết thương trên đầu cho bớt chảy máu, thì thấy chiếc mũ vỡ một mảng to bị vứt lại trên đường, quanh đó là chi chít mảnh vụn.

Cầm chiếc mũ vỡ nát, tôi nghĩ hoặc là đầu tôi quá cứng, hoặc là công an xài mũ rởm. Càng về sau tôi càng ngả về khả năng thứ hai hơn”.

Dùng một cái mũ bảo hiểm đánh lên đầu người ngay giữa đường phố là hành động sát nhân. Ác độc và tàn bạo đến cỡ này thì tôi đề nghị, từ nay, công an Việt Nam cứ dùng búa cho nó khỏe. Hung khí này hiệu quả hơn nhiều, cũng chả bị hư hại bao giờ, lại đậm nét truyền thống cách mạng – theo ghi nhận của Giáo sư Nguyễn Tuấn trong bài viết “Một chứng từ của tội lỗi“:

(Ảnh: Nguyễn Lân Thắng)

Cây búa dưới đây được chụp ở Bảo tàng Quân đội Việt Nam. Phía dưới kỉ vật có ghi như sau:BÚA. Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, huyện đội phó huyện Mỏ Cày (Bến Tre) dùng bổ chết 10 tên ác ôn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước’.

Ngoài ra, còn có dòng chữ tiếng Anh:HAMMER. WITH THIS, CAMARADE NGUYEN VAN THANG, DEPUTY CHIEF OF MO CAY MILITARY DISTRIS, BEN TRE PROVINCE, KILLED TO DEATTS A TOTAL OF 10 LOCAL TYRANTS’.

(Chú ý: phiên bản tiếng Anh sai văn phạm và ngữ vựng rất nhiều, nhưng không có nói đến ‘Chống Mỹ cứu nước’). Có lẽ không cần nói gì thêm, đây là một chứng từ về tội lỗi trong chiến tranh).

Nhìn cây búa này và dòng ghi chú làm tôi nhớ đến kỉ niệm chiến tranh thời tôi còn nhỏ ở dưới quê. Lúc đó tôi đã độ 10 tuổi, tức là vào tiểu học rồi. Tôi thường hay theo Má đi chợ làng, cách nhà tôi độ 500 mét. Ở chợ có một bến đò rất tấp nập, nơi người dân đậu xuồng, ghe và vỏ tắc ráng để đem nông sản ra bán. Thỉnh thoảng tôi thấy xác người ở bến đò và người ta bu quanh. Má tôi bằng mọi cách không cho tôi đến gần xem, nhưng về nhà thì tôi nghe chuyện mới biết là có người bị giết chết. Người chết thường bị đập đầu, rồi quăng xuống sông, xác trôi theo lục bình.

Lạ một điều là khi đến khu chợ thì mấy xác người “dừng” lại ở đó! Thế là dân làng vớt lên và mai táng. Sau này nghe ca khúc Bài Ca Dành Cho Những Xác Người của Trịnh Công Sơn, tôi thấm lắm:

Xác người nằm trôi sông
phơi trên ruộng đồng
Trên nóc nhà thành phố
trên những đường quanh co
Xác người nằm bơ vơ
dưới mái hiên chùa
Trong giáo đường thành phố
trên thềm nhà hoang vu…

Thời đó, đập đầu là một cách giết người rất phổ biến của mấy người mà người dân quen gọi tắt là “VC”. Sợ lắm. Lúc đó tôi có biết VC là gì đâu, mãi đến khi lớn lên mới biết. Hôm nay, nhìn cây búa này, kỉ niệm về những chết chóc thời còn chiến tranh lại ùa về.

Mới đây, tướng Lê Đức Anh có một bài quan trọng có tựa đề là ‘Lòng nhân ái làm nên 30/04/1975’ trên Vietnamnet. Nhưng cây búa đó và những lời chú thích rất rõ ràng, nói theo ngôn ngữ phản nghiệm (falsificationism) của Karl Popper, thì khái niệm ‘nhân ái’ không phù hợp với cuộc chiến vừa qua”.

Tôi thì e rằng “khái niệm nhân ái” hoàn toàn (và tuyệt đối) không phù hợp với chế độ hiện hành, bất kể vào thời bình hay thời chiến, và tự hỏi: liệu sự tàn bạo của của những người cộng sản Việt Nam có mang lại “hiệu quả” mà họ mong muốn hay không?

Cảm ơn nhà báo Đoan Trang đã có lời giải đáp cho nỗi băn khoăn của kẻ hèn này: “Chúng ta không thể sợ những kẻ đáng khinh, những thứ đáng lên án”.

Tưởng Năng Tiến (tháng 8-2018)

Share this post