“Pandora Papers”: Hàng Chục Nhà Lãnh Đạo Bị Tố Cáo Rửa Tiền Và Trốn Thuế (Bản Tin Tổng Hợp – 07/10/2021)

“Pandora Papers”: Hàng Chục Nhà Lãnh Đạo Bị Tố Cáo Rửa Tiền Và Trốn Thuế (Bản Tin Tổng Hợp – 07/10/2021)

* Phố Nhỏ Online tổng hợp từ các nguồn: AP, Reuters, NPR, BBC, RFI, Business Insider

Một tập hồ sơ mang tên “Pandora papers” được công bố hôm Chủ Nhật 3 tháng 10 đã “nổ tung như một trái bom” và làm xôn xao dư luận khắp nơi, vì cuộc điều tra của hiệp hội ký giả ICIJ cho thấy hàng trăm chính khách, doanh gia và tỷ phú của gần 100 quốc gia trên thế giới đã che giấu tài sản ngầm của họ bằng cách đầu tư vào các công ty bình phong ở nước ngoài để trốn thuế suốt mấy chục năm trời, với số tiền được ước lượng từ $5,600 tỷ dollars tới $32 ngàn tỷ dollars.

Trong số 330 nhân vật bị tố cáo, có 35 nhà lãnh đạo nổi tiếng, như Quốc Vương Abdullah bin Al-Hussein II của Jordan, cựu Thủ Tướng Tony Blair của Anh Quốc, Thủ Tướng Andrej Babis của Cộng Hòa Tiệp, Tổng Thống Guillermo Lasso của Ecuador, Tổng Thống Ilham Aliyev của Azerbaijan, Tổng Thống Uhuru Kenyatta của Kenya, Tổng Thống Sebastián Pinera của Chile, Tổng Thống Volodymyr Zelensky của Ukraine, ngoài ra còn có những chính trị gia có thế lực, thí dụ như một số thành viên nội các của Thủ Tướng Pakistan (Imran Khan) hoặc cộng sự viên thân tín của Tổng Thống Nga (Vladimir Putin).

Hiệp hội Quốc tế các Ký giả Điều tra (International Consortium of Investigative Journalists – ICIJ) quy tụ khoảng 600 nhà báo làm việc cho 150 cơ quan truyền thông ở 117 quốc gia. Trước đây tổ chức này đã từng công bố những hồ sơ quan trọng, như “Panama papers” năm 2016 (đưa tới việc Thủ Tướng Sigmundur David Gunnlaugsson của Iceland phải từ chức), “Paradise papers” năm 2017 (phanh phui một số “thiên đường trốn thuế” ở châu Âu và vùng biển Caribbean), “China Cables” năm 2019 (tố cáo chính quyền Trung Cộng ngược đãi, bắt bớ, tra tấn người Hồi giáo Uighurs ở Tân Cương).

Lần này hiệp hội ICIJ mở cuộc điều tra với quy mô lớn hơn. Tập hồ sơ “Pandora papers” là kết quả việc thu thập gần 12 triệu tài liệu của 14 công ty dịch vụ tài chánh gồm các bản kết toán và email bị tiết lộ ra ngoài, cho thấy có tới 29,000 công ty bình phong đã được dựng lên ở những “thiên đường trốn thuế” để giúp các chính khách cùng thân nhân và bạn hữu che giấu tài sản của họ.

Hai điểm đáng chú ý: Thứ nhất là có một số nhà lãnh đạo lâu nay vốn nổi tiếng về “quyết tâm chống tham nhũng” (như Tổng Thống Ukraine, Tổng Thống Mexico) nhưng nay lại bị tố cáo hoặc có thuộc cấp bị tố cáo về các dịch vụ tài chánh mờ ám. Thứ hai là hiện tượng che giấu tài sản để trốn thuế không phải chỉ xảy ra ở những quốc gia giàu có mà còn ở cả những nước “nghèo” hoặc “đang phát triển” (như Ivory Coast, Gabon, India, Pakistan, Sri Lanka, Brazil…)

Trong video được phổ biến khi công bố hồ sơ, nhà báo Gerard Ryle, giám đốc hiệp hội ký giả ICIJ nhấn mạnh: “Ở đây không phải là chuyện trốn thuế vài trăm triệu dollars, mà là hàng ngàn tỷ dollars”.

Bà Maíra Martini, một chuyên gia nghiên cứu về hoạt động “rửa tiền” thuộc tổ chức Transparency International ở Berlin (Đức Quốc) nhưng không tham gia cuộc điều tra của hiệp hội ICIJ, đưa ra một nhận định chua chát khi đọc hồ sơ: “Thật là đau đớn. Trên thế giới có những đất nước mà trong lúc dân chúng thiếu ăn phải xếp hàng lãnh thực phẩm cứu trợ thì các nhà lãnh đạo của họ lại vung tiền ra ngoại quốc và tiêu xài hoang phí. Những khoản tiền ấy đáng lẽ phải dùng để cải thiện y tế, gia cư, giáo dục, thì lại đổ vào các biệt thự, du thuyền để thỏa mãn cuộc sống xa hoa”.

Nhằm bảo vệ an toàn cho những người tiết lộ hồ sơ, hiệp hội ký giả ICIJ không công bố nguồn tài liệu, nhưng cho biết hầu hết các khoản tiền trốn thuế được bí mật chuyển vào những trương mục ngân hàng để mua tài sản ở đảo du lịch British Virgin Islands, đảo Samoa, đảo Seychelles, hoặc ở các nước châu Mỹ La Tinh và châu Á như Belize, Panama, Hong Kong, Singapore, kể cả ở hai tiểu bang Hoa Kỳ là South Dakota (81 trương mục) và Florida (37 trương mục).

“Hồ sơ Pandora” cho thấy Tổng Thống Uhuru Kenyatta của Kenya và 6 thân nhân của ông làm chủ nhiều công ty bình phong tại Panama và British Virgin Islands, tài sản vào khoảng hơn $30 triệu dollars. Tổng Thống Sebastián Pinera của Chile cũng mở công ty trên đảo British Virgin Islands để đầu tư $100 triệu dollars.

Vẫn theo hồ sơ, Thủ Tướng Andrej Babis của Cộng Hòa Tiệp đã mở công ty ngoại quốc và dùng số tiền đầu tư $22 triệu dollars để mua biệt thự ở miền nam nước Pháp với giá 12 triệu bảng Anh. Trong khi đó, Tổng Thống Ilham Aliyev của Azerbaijan có những hoạt động kinh doanh địa ốc tại Anh Quốc với số tiền đầu tư hàng trăm triệu dollars. Con trai của ông ta là Heydar Aliyev lúc mới 11 tuổi đã làm chủ cổ phần công ty địa ốc và mua một cao ốc trong vùng Mayfair của thủ đô London với giá $49 triệu dollars.

Cựu Thủ Tướng Tony Blair của Anh Quốc cũng bị hiệp hội ký giả ICIJ nêu ra trong hồ sơ là trong khoảng từ 1997 đến 2007 đã mua một công ty ở British Virgin Islands để đến năm 2017 công ty này đứng ra mua ngôi biệt thự cổ ở London trị giá $8.8 triệu dollars và ông Blair trở thành sở hữu chủ. Hiện nay văn phòng luật sư của vợ ông Blair là bà Cherie Blair đặt tại biệt thự này. Việc mua lại công ty của gia đình Bộ Trưởng Du Lịch Bahrain (Zayed bin Rashid al-Zayani) giúp vợ chồng cựu Thủ Tướng Blair tiết kiệm được tiền thuế gần 300,000 bảng Anh tức $400,000 dollars.

“Hồ sơ Pandora” đưa tới những phản ứng gì?

Theo các hãng thông tấn và cơ quan truyền thông ghi nhận, ngay tức khắc sau khi hiệp hội ICIJ công bố hồ sơ, ít nhất ba nhà lãnh đạo tại ba quốc gia bị nêu tên – Thủ Tướng Narendra Modi của Ấn Độ, Thủ Tướng Imran Khan của Pakistan và Tổng Thống Andres Manuel Lopez Obrador của Mexico – đã tuyên bố sẽ mở cuộc điều tra để tìm hiểu thực hư và quy trách nhiệm hình sự về những vụ trốn thuế của công dân nước họ, bất kể kẻ vi phạm là ai.

(Theo hồ sơ thì hàng trăm người Pakistan, bao gồm một số thành viên nội các đương nhiệm, kể cả Bộ Trưởng Tài Chánh Shaukat Fayaz Ahmed Tarin, có liên quan đến nội vụ. Hồ sơ cũng cho thấy khoảng 3,000 công dân Mexico bị nêu tên, trong đó có các chính khách đương nhiệm như Bộ Trưởng Thông Tin Jorge Arganis, Thượng Nghị Sĩ Armando Guadiana, và ông Julio Scherer cố vấn pháp luật của Tổng Thống).

Nhưng ngược lại, hầu hết các nhân vật bị tố cáo đều “từ chối bình luận” khi báo chí đặt câu hỏi, hoặc lên tiếng khằng định là những dịch vụ đầu tư ở ngoại quốc của họ hoàn toàn hợp pháp.

Theo hiệp hội ký giả ICIJ ghi nhận thì cả vợ chồng cựu Thủ Tướng Anh Tony Blair và gia đình cựu Bộ Trưởng Zayed bin Rashid al-Zayani của Bahrain đều nói rằng lúc đó họ không biết sự liên quan của nhau trong vụ đầu tư mà “hồ sơ Pandora” nêu ra. Bà Cherie Blair nói thêm là ông Blair không tham dự vào việc mua lại công ty bất động sản, và công ty này cũng đã giải thể.

Từ Amman, phát ngôn viên Hoàng Gia Jordan nói rằng việc Quốc Vương Abdullah bin Al-Hussein II làm chủ tài sản ở nước ngoài “chẳng có gì là bất thường”. Khi được hỏi về chi tiết trong hồ sơ cho thấy nhà vua đã lặng lẽ đầu tư $106 triệu dollars vào 14 bất động sản ở Anh và Mỹ, Hoàng Gia Jordan giải thích: “Sở dĩ việc thủ đắc tài sản không được công bố vì cần giữ an ninh và sự riêng tư chứ không có gì là bí mât hoặc vì muốn cố tình che giấu như ICIJ cáo buộc. Do vị trí của Quốc Vương nên các biện pháp an toàn này rất quan trọng”.

Từ Moscow, phát ngôn viên Điện Kremlin đặt nghi vấn về mức độ đáng tin cậy của “hồ sơ Pandora”. Theo lời ông Dmitry Peskov trả lời các phóng viên: “Hiện vẫn chưa rõ hồ sơ này muốn nói lên điều gì”, và “chúng tôi không thấy Tổng Thống Vladimir Putin có bất kỳ tài sản bí mật nào” khi được hỏi “ông Putin có mua một bất động sản trị giá $4 triệu dollars ở Monaco cho người tình Svetlana Krivonogikh hay không”.

Trong khi đó, văn phòng Tổng Thống Sebastián Pinera của Chile phổ biến thông cáo báo chí phủ nhận việc ông Pinera “tham dự hoặc biết bất kỳ tin tức gì” liên quan đến việc bán dự án khai thác mỏ đồng và sắt Minera Dominga ở British Virgin Islands cho người bạn thiếu thời của ông là nhà triệu phú Carlos Alberto Delano.

Thủ Tướng Andrej Babis của Cộng Hòa Tiệp gửi tin nhắn trên mạng xã hội cho rằng lời cáo buộc của hiệp hội ICIJ là “một nỗ lực nhằm gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử sắp diễn ra trong tuần này”, đồng thời khẳng định ông Babis “chưa bao giờ làm bất cứ điều gì sai quấy hoặc bất hợp pháp”.

Tổng Thống Uhuru Kenyatta của Kenya, hiện đang công du ngoại quốc, nói với báo chí rằng cuộc điều tra của hiệp hội ICIJ sẽ “càng giúp ích trong việc nâng cao tính chất minh bạch và cởi mở về tài chánh mà chúng tôi đòi hỏi ở Kenya cũng như trên toàn cầu”. Ông Kenyatta nói thêm là “hồ sơ Pandora” không đưa ra được bằng chứng nào cho thấy gia đình ông đã thâm lạm hoặc che giấu tài sản ở nước ngoài, và hứa sẽ “có phản ứng triệt để” đối với vụ tiết lộ hồ sơ.

Tổng Thống Ilham Aliyev của Azerbaijan và gia đình ông không trả lời khi được báo The Guardian liên lạc để phỏng vấn.

Share this post