Đọc “Steinbeck In Vietnam: Dispatches From The War” – Sơn Tùng

Đọc “Steinbeck In Vietnam: Dispatches From The War” – Sơn Tùng

* Tác giả: John Steinbeck
* Giới thiệu: Sơn Tùng

John Steinbeck (1902-1968) qua đời vì bệnh tim khi chỉ mới 66 tuổi, không được chứng kiến cái thảm họa cho Tự Do mà ông đã cảnh cáo: “Nếu chúng ta vội vã rút quân hay quá ngu muội để so đo cái giá phải trả, chúng ta có thể thắng những trận đánh nhưng lại thua luôn cuộc chiến”.

Ông là một khuôn mặt lớn trong văn học hiện đại Hoa Kỳ, là tác giả của nhiều tác phẩm văn chương bất hủ, trong đó có Of Mice and Men (Về Chuột Và Người) – 1937, The Grapes of Wrath (Chùm Nho Uất hận) -1939. Nhưng chính vì hai tác phẩm này mà ông bị liệt vào danh sách “những kẻ nguy hiểm” và không được gia nhập quân đội dù nhiều lần ghi danh. Trở ngại không làm nản lòng con người ít sợ hãi nhưng đầy nhiệt huyết, Steinbeck cuối cùng được nhận làm việc cho Văn Phòng Chiến Lược OSS (tiền thân của CIA) – không ăn lương. Ông cho ra đời tác phẩm The Moon is Down năm 1942, tuy nhằm đả kích chế độ Phát Xít nhưng cũng áp dụng cho chế độ Cộng Sản với hai hình ảnh đối chọi giữa “người-tự-do” và “người-thuần-phục”. Steinbeck chưa bao giờ là Cộng Sản. Điều này ông đã phát biểu rất rõ ràng trong tác phẩm East of Eden (1952): “And this I must fight against: any idea of government that limits or destroys the individual“.

John Steinbecl đoạt Giải Nobel Văn Chương năm 1962. Đó cũng là thời gian Cộng Sản Bắc Việt gia tăng đánh phá, đẩy mạnh cuộc chiến tranh xâm lược miền Nam. Năm 1966, ông sang Việt Nam với tư cách một phóng viên chiến trường độc lập, tháp tùng quân đội Mỹ trong những cuộc hành quân suốt ba tháng để nhìn tận mắt cuộc chiến tranh mà nước Mỹ đang can dự ngày một sâu rộng. Đây là thời gian Steinbeck viết những lá thư “Dear Alicia” để tường trình tại chỗ những gì ông chứng kiến và cảm nhận. Với quan điểm ủng hộ việc tham chiến của quân đội Mỹ tại Việt Nam nhằm ngăn chặn làn sóng đỏ tràn xuống Đông Nam Á theo thuyết Domino, John Steinbeck đã bị phe phản chiến tại Mỹ, kể cả con trai ông, đả kích dữ dội, nhưng không làm ông nao núng, thay đổi lập trường. Những lá thư “Dear Alicia” được chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn đầu gồm 28 bài, bài cuối cùng ghi ngày 26/5/1966. Giai đoạn hai (được đăng trong sách) có lá thư đầu tiên ghi ngày 3/12/1966 và lá thư cuối cùng ghi ngày 20/5/1967.

Lá thư ghi ngày 21/1/1967 có tựa đề vỏn vẹn: “Khủng Bố”.

Khoảng 10 giờ tối hai thanh niên đang lảng vảng, chợt dừng lại trước cửa nhà hàng đang đông thực khách, bất ngờ ném hai trái lựu đạn xuyên qua khung cửa mở. Một trái lép. Trái còn lại nổ tung và miểng xé nát thân thể người lớn lẫn trẻ con. Không có bất cứ người lính nào lúc đó trong nhà hàng kể cả Mỹ hay Việt. Không đạt được bất cứ một ích lợi nào về mặt quân sự cả […] Những đứa bé đang chơi đùa trong nhà hàng là bị nặng nhất. Những bác sĩ, y tá của đế quốc Mỹ bị gán cho là hung hăng, tàn bạo này đang làm việc suốt đêm để mong cứu chữa những sản phẩm do những người cao quý mệnh danh là bảo vệ tổ quốc mình đã gây ra. Hai tên ném lựu đạn vừa bị bắt và chúng thú nhận một cách khoái trá, khoác lác về hành động của mình.

Tôi thật không biết bọn khủng bố này nghĩ gì? Tại sao chúng muốn giết người dân của chính mình, những con người khốn khổ mà chúng thường rêu rao là giải phóng họ? Bịnh viện tràn ngập bởi nỗi bi thương. Có ai tin rằng Việt Cộng, người đã nhẫn tâm làm như thế với chính đồng bào mình, lại có thể vì dân, vì nước khi chúng chiếm được chính quyền. Tôi không tin. Khi hành quân, chúng ta và những người bạn đồng minh đôi khi cũng làm thương vong những người dân vô tội. Còn Việt Cộng thì chắc chắn không quan tâm đến lương dân rồi. Chúng đặt súng máy ngay trước cửa nhà dân và buộc trẻ con phải chơi quẩn quanh đâu đó vì chúng biết chắc rằng chúng ta sẽ chần chừ bắn trả lại vì sợ sẽ bắn nhầm dân. Chúng xây những hầm trú ẩn ngay trong khu dân cư đông đúc cũng nhằm mục đích đó“.

Xuất thân trong một gia đình nông dân, lớn lên lăn lóc với giới lao động, Steinbeck thấu hiểu nỗi khó nhọc của những người nghèo, tuy nhiên, ông không thích gợi lòng thương hại, ngược lại, tìm cách đưa những con người bất hạnh trở về phẩm giá đích thực – họ cần phải sống và chiến đấu trong danh dự. Trong lá thư ghi ngày 14/2/1967, ông “đề nghị” Tướng Kỳ chú ý tới đám trẻ bụi đời – mà ông gọi là “Saigon Cowboys“, đó là những đứa trẻ mồ côi độ tuổi từ 10 đến 14. Ông khuyên chính phủ VNCH nên tập hợp bọn trẻ lại, nuôi nấng và huấn luyện chúng trở thành một lực lượng đặc biệt, có khả năng trà trộn vào các vùng xôi đậu để thu thập tin tức.

Tôi đề nghị rằng những đứa trẻ này, nguồn trữ lượng của tài năng, không hề khác biệt với bất kỳ ai. Chúng muốn được khen thưởng thay vì bị trừng phạt. Chúng muốn được thấy mình có ích thay vì thấy mình vô dụng. Tôi biết, thưa ngài, là đất nước này đang điên đầu vì không biết sẽ phải tìm ở đâu những nhà lãnh đạo tương lai. Có lẽ sẽ tìm được một vài người ngay trên đường phố đấy […] Việt Nam Cộng Hòa chẳng mất mát gì với một cuộc thử nghiệm như vậy nhưng có thể có lợi rất nhiều. Những người lớn thì mệt mỏi, rối trí và cay đắng qua nhiều biến chuyển thời cuộc. Rất nhiều người trong số họ đã mất đi nhựa sống và co dúm lại thành những kẻ chỉ biết khoanh tay dương mắt ngó nhìn. Ngài sẽ phải cần đến các em cho tương lai của đất nước, sẽ phải cần đến sức sống và nhiệt tình của các em. Những kẻ già nua và chua chát thì chẳng có gì để mà cống hiến nữa. Tôi hy vọng, thưa Tướng Kỳ, rằng Ngài sẽ suy nghĩ kỹ về đề nghị của tôi“.

Ngày nay, 50 năm sau, những trang thư John Steinbeck để lại đã được lịch sử chứng minh bằng việc tháo chạy “ngu muội” của “đồng minh”, bằng sự sụp đổ của Việt Nam Cộng Hòa, bằng sự chiến thắng của những kẻ bắn giết chính đồng bào của chúng, bằng những thống khổ của dân Việt Nam kéo dài chưa biết đến bao giờ, trước sự câm miệng của những kẻ “phản chiến” từng hò hét trên đường phố ở Mỹ để cổ võ cuộc “chiến tranh giải phóng thần thánh” của Hồ Chí Minh và đảng Cộng sản.

Sơn Tùng (Bài đã đăng trong tập san Tin Sách số 15, tháng 9 & 10-2015)
* Steinbeck In Vietnam: Dispatches From The War. Nxb. University of Virginia Press – 224 trang – Giá $10.95. Mua sách tiếng Anh trên trang mạng Amazon.com

Share this post