Tình Hình Afghanistan Ra Sao Sau Ngày Mỹ Rút Quân? (Bản Tin Tổng Hợp – 09/9/2021)

Tình Hình Afghanistan Ra Sao Sau Ngày Mỹ Rút Quân? (Bản Tin Tổng Hợp – 09/9/2021)

* Phố Nhỏ Online tổng hợp từ các nguồn: AP, Reuters, NPR, BBC, Al Jazeera

Thời điểm nước Mỹ tổ chức các buổi lễ tưởng niệm 2,996 nạn nhân vụ khủng bố kinh hoàng “911” cách đây 20 năm cũng là thời điểm để dư luận thế giới theo dõi những sự kiện đang diễn ra tại Afghanistan sau khi quân đội Mỹ triệt thoái toàn diện và lực lượng Taliban tái lập quyền cai trị trên đất nước này.

DI TẢN VÀ TỴ NẠN

Ngoài sự kiện mới nhất là Taliban công bố thành phần chính phủ lâm thời hôm Thứ Ba 7 tháng 9, các hãng thông tấn và giới truyền thông chú ý đến việc 4 công dân Mỹ được di tản an toàn bằng đường bộ một ngày trước đó. Bốn người này nằm trong số gần 200 người bị kẹt lại Afghanistan, sau khi 5,500 công dân Mỹ cùng hơn 115,000 thường dân Afghanistan đã được di tản bằng máy bay từ ngày 14 đến ngày 31 tháng 8.

Một giới chức Bộ Ngoại Giao cho biết 4 công dân Mỹ nói trên đều khỏe mạnh và đã đặt chân tới một quốc gia thứ ba chưa được nêu tên. Vẫn theo Bộ Ngoại Giao thì “phía Taliban có biết về việc di tản này và không tìm cách cản trở”. Dân Biểu Ronny Jackson gửi tin nhắn trên mạng xã hội xác nhận 4 người vừa được di tản là cư dân thuộc Địa Hạt 13 của tiểu bang Texas, đồng thời bày tỏ sự vui mừng là họ đã thoát nạn “sau hai tuần lễ và nhiều lần tánh mạng bị đe dọa”.

Tin di tản 4 công dân Mỹ bằng đường bộ được ghi nhận song song với tin Ngoại Trưởng Antony Blinken đến Doha để gặp các nhà lãnh đạo của Qatar, gồm Quốc Vương Tamim bin Hamad Al Thani, Ngoại Trưởng Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cùng các giới chức cao cấp khác. Qatar là quốc gia từng đóng vai trò trung gian quan trọng khi chính phủ Mỹ dưới thời Tổng Thống Donald Trump mở cuộc thương thuyết với Taliban để tìm giải pháp hòa bình cho Afghanistan.

Từ Tòa Bạch Ốc, Chánh văn phòng Ron Klain nói với báo chí là hy vọng trong những ngày sắp tới Qatar sẽ giúp tái lập đường bay quốc tế tại phi trường Kabul, như vậy các công dân Mỹ nếu muốn ra đi có thể đáp phi cơ để rời Afghanistan. Theo đài truyền hình Al-Jazeera thì nhờ sự giúp đỡ về kỹ thuật của Qatar, phi trường Kabul đã hoạt động trở lại để đón những chuyến bay chở hàng viện trợ nhân đạo từ Qatar và Bahrain, trong khi hãng hàng không Ariana loan báo lịch trình các chuyến bay nội địa từ thủ đô Kabul đến ba thành phố Herat, Mazar-i-Sharif và Kandahar.

Bản tin Reuters cho biết hàng ngàn người dân Afghanistan, vì không muốn sống dưới chế độ cai trị của Taliban, hiện đang tìm cách dùng đường bộ để trốn qua các nước láng giềng – gồm Pakistan, Tajikistan, Uzbekistan, Turkmenistan, Iran. Cả 5 quốc gia này đều không ký tên trong bản thông cáo chung ngày 29 tháng 8 của các chính phủ đại diện 97 quốc gia hứa đón nhận những người dân Afghanistan muốn ra đi. Tuy nhiên, Tajikistan và Uzbekistan có lên tiếng tuyên bố cho phép người tỵ nạn từ Afghanistan được quá cảnh, và Pakistan cũng cấp chiếu khán quá cảnh cho khoảng 2,000 người – chưa nói tới hơn 1.4 triệu người tỵ nạn Afghanistan vốn đang sống trên đất nước Pakistan từ 40 năm qua.

Theo bản tin đài BBC, hình ảnh từ vệ tinh truyền thông Spin Boldak hồi cuối tháng 8 cho thấy một đám đông người tụ tập ở vùng biên giới phía đông. Thông tín viên Shumaila Jaffery của BBC có mặt tại chỗ cho biết đây là những người dân Afghanistan xin tỵ nạn ở Pakistan nhưng bị từ chối. Thậm chí hôm 27 tháng 8 có hai người lén trốn qua biên giới ở Torkham đã bị cơ quan an ninh Pakistan bảo vệ biên giới bắn chết.

Cao Ủy Tỵ Nạn Liên Hiệp Quốc báo động rằng từ nay đến cuối năm 2021 số người trốn từ Afghanistan bằng đường bộ có thể lên tới nửa triệu, và kêu gọi các nước láng giềng đừng đóng cửa biên giới, hãy mở rộng vòng tay nhân đạo để đón nhận người tỵ nạn. Tuy nhiên chưa thấy quốc gia nào chính thức lên tiếng đáp ứng lời kêu gọi này.

CẬP NHẬT VỀ DI TẢN

Tin cập nhật cho biết chính quyền Taliban đã cho phép khoảng 200 người ngoại quốc rời Afghanistan trên một chuyến bay thương mại của hãng Qatar Airways cất cánh từ phi trường Kabul đi Doha hôm Thứ Năm 9 tháng 9. Đây là chuyến bay dân sự đầu tiên kể từ khi Mỹ và các quốc gia đồng minh kết thúc chiến dịch di tản bằng máy bay quân sự ngày 31 tháng 8.

Theo các bản tin thông tấn, 200 hành khách nói trên bao gồm một số công dân Mỹ, Đức, Hungary, Canada, cùng một số người được chính phủ Mỹ cấp thẻ xanh. Đặc sứ Qatar tại Afghanistan là Mutlaq bin Majed al-Qahtani nói với báo chí là “tất cả đều có vé máy bay và boarding passes”. Vẫn theo ông al-Qahtani thì sau chuyến bay này, sẽ còn các chuyến bay nữa vào những ngày kế tiếp và cũng sẽ chở theo các hành khách Mỹ và ngoại quốc.

CHÍNH PHỦ LÂM THỜI

Bên cạnh những tin tức liên quan đến vấn đề di tản và tỵ nạn, các cơ quan truyền thông ghi nhận lực lượng võ trang Taliban hôm Thứ Ba 7 tháng 9 đã tổ chức cuộc họp báo ở thủ đô Kabul để công bố danh sách sơ khởi của chính phủ lâm thời (interim government). Tất cả thành viên đều là các nhân vật kỳ cựu từng nắm giữ vai trò lãnh đạo thời 1996-2001 trước khi chế độ Taliban bị liên quân Âu Mỹ lật đổ:

– Quyền Thủ Tướng: Muhammad Hassan Akhund, giáo chủ của Rehbari Shura (hội đồng lãnh đạo Taliban), bị Liên Hiệp Quốc đưa vào danh sách chế tài vì là cố vấn chính trị cho cố giáo chủ Mullah Mohammad Omar (đồng sáng lập viên Taliban).

– Quyền Phó Thủ Tướng: Abdul Ghani Baradar, đồng sáng lập viên Taliban hồi năm 1994. Sau khi Taliban bị lật đổ, Baradar trốn qua Pakistan, bị chính quyền Pakistan bắt giam năm 2010, đến năm 2018 thì được Zalmay Khalilzad (đặc sứ của cựu Tổng Thống Trump) can thiệp trả tự do để giúp mở đường cho cuộc thương thuyết với Hoa Kỳ, đưa tới thỏa ước ngày 29 tháng 2-2020 trong đó có điều khoản quân đội Mỹ triệt thoái toàn diện.

– Quyền Bộ Trưởng Nội Vụ: Sirajuddin Haqqani, lãnh đạo mạng lưới Haqqani mà chính phủ Mỹ coi là tổ chức khủng bố, do đó bị cơ quan FBI đưa vào danh sách khủng bố để truy nã với số tiền thưởng $10 triệu dollars.

– Quyền Bộ Trưởng Quốc Phòng: Mullah Mohammad Yaqoob, con trai của cố giáo chủ Mullah Mohammed Omar.

– Quyền Bộ Trưởng Ngoại Giao: Amir Khan Muttaqi.

– Quyền Thứ Trưởng Ngoại Giao: Abas Stanikzai.

Khi công bố thành phần lãnh đạo mới, phát ngôn viên Zabihullah Mujahid của Taliban nhấn mạnh “đây chỉ là chính phủ lâm thời”, nhưng không nói rõ giai đoạn “lâm thời” sẽ kéo dài đến bao giờ.

Đồng thời Taliban phổ biến thông cáo báo chí về chính sách lãnh đạo, rõ ràng nhằm mục đích trấn an dư luận với những câu như “Thông điệp của chúng tôi gửi đến các nước láng giềng trong vùng và thế giới là lãnh thổ Afghanistan sẽ không được sử dụng để làm hại cho an ninh của bất cứ quốc gia nào”, và “Chúng tôi kêu gọi các nhà ngoại giao, các sứ quán, lãnh sự quán, và các tổ chức thiện nguyện nhân đạo hãy trở lại Afghanistan, vì sự có mặt của họ là điều cần thiết cho đất nước chúng tôi”.

Thông cáo dài 3 trang giấy của Taliban đề cập đến việc “bảo vệ quyền lợi cho những sắc tộc thiểu số” và hứa hẹn “một nền giáo dục cho tất cả mọi công dân trong khuôn khổ luật Hồi Giáo Sharia” – nhưng không có một chữ nào nói về việc bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ.

Một ngày sau đó, tin tức và hình ảnh trên mạng xã hội hôm Thứ Tư 8 tháng 9 cho thấy hàng chục phụ nữ Afghanistan xuống đường tại khu Dasht-i-Barchi đông dân cư trong thủ đô Kabul. Họ hô khẩu hiệu và giơ cao biểu ngữ với nội dung phản đối chính phủ lâm thời phủ nhận vai trò của phụ nữ, như “Không chính phủ nào được quyền loại trừ phụ nữ|, và “Nội các mà không có phụ nữ là thất bại hoàn toàn”. Các tay súng Taliban đã dùng roi da và gậy gộc đánh đập những người biểu tình để giải tán cuộc tập hợp. Hai ký giả Taqi Daryabi và Neamat Naqdi của báo mạng EtilaatRoz đến lấy tin tức để tường thuật cũng bị hành hung và bắt giữ.

Bản tin thông tấn AP trích dẫn thông cáo báo chí của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ bày tỏ mối quan tâm là thành phần tân chính phủ lâm thời của Afghanistan không có bất cứ nhân vật nào khác ngoài các nhà lãnh đạo cũ của Taliban, và không có một khuôn mặt nữ giới nào. Cũng qua thông cáo, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ nhắc lại lời Taliban cam kết “sẽ cho phép các công dân ngoại quốc cùng với những người dân Afghanistan có chiếu khán nhập cảnh của nước khác được ra đi trong an toàn và trật tự”, và cảnh báo rằng “thế giới sẽ theo dõi chặt chẽ” việc thi hành lời cam kết đó.

Hồi tuần trước Ngoại Trưởng Antony Blinken nói với báo chí là chính phủ Mỹ sẽ chờ đợi và quan sát xem Taliban xử sự ra sao rồi mới có thể quyết định về chính sách ngoại giao đối với chính quyền mới tại Afghanistan. Theo ông Blinken: “Taliban đang cần sự công nhận và giúp đỡ của thế giới. Quan điểm của chúng ta là họ phải chứng tỏ bằng hành động để xứng đáng được công nhận và giúp đỡ”.

Mặt khác, Mỹ và các quốc gia đồng minh loan báo sẽ tiếp tục viện trợ nhân đạo cho dân chúng Afghanistan – qua Liên Hiệp Quốc và những tổ chức phi chính phủ – nhưng ngoài ra mọi khoản viện trợ phát triển đề cứu vãn nền kinh tế kiệt quệ đều bị tạm ngưng cho đến khi chính quyền mới chứng minh đầy đủ thiện chí và được thế giới công nhận.

BIỂU TÌNH VÀ KHÁNG CHIẾN

Vài ngày trước khi Taliban công bố thành phần chính phủ lâm thời, một cuộc biểu tình quy tụ hàng chục phụ nữ đã diễn ra tại Kabul hôm Thứ Bảy 4 tháng 9 và lập tức bị lực lượng Taliban giải tán. Đây là cuộc xuống đường tiếp theo vài cuộc xuống đường của phụ nữ Afghanistan tại thủ đô Kabul và tỉnh Herat ở miền tây trong hai tuần lễ vừa qua.

Một số người biểu tình nói với thông tín viên đài BBC là họ bị bắn bằng súng điện (taser) và hơi cay, lúc họ đang tuần hành đến dinh Tổng Thống để đòi hỏi cho nữ giới được quyền lợi làm việc và tham gia chính phủ. Cô Soraya, một người biểu tình và trước đây là nữ công chức, nói với thông tín viên Reuters “họ còn dùng báng súng đánh chảy máu đầu chị em phụ nữ chúng tôi”. Trong khi đó hãng tin Tolo trích dẫn lời một giới chức Taliban nói rằng cuộc biểu tình bị giải tán vì “vượt ra ngoài tầm kiểm soát”. Hãng tin Tolo cũng trích dẫn lời cô Arita Nazimi, một ký giả tham dự biểu tình: “Cách đây 25 năm, Taliban không cho tôi đi học. Năm năm sau, tôi được đi học và cố gắng làm việc. Vì tương lai tốt đẹp hơn, chúng tôi không muốn để cho tình trạng đó tái diễn”.

Một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy một nhà hoạt động nữ quyền là cô Narjis Sadat bị đánh chảy máu đầu lúc đang đi biểu tình. Tuy nhiên sau đó các giới chức Taliban đã gửi tin nhắn phủ nhận trách nhiệm. Người đứng đầu Ủy Ban Văn Hóa của Taliban là Muhammad Jalal viết rằng “rõ ràng các cuộc biểu tình chỉ để phá rối trị an”, và “những người đó không chiếm tới 0.1% dân số Afghanistan”.

Đến Thứ Ba 7 tháng 9, một cuộc biểu tình khác diễn ra trước tòa đại sứ Pakistan ở thủ đô Kabul, và cũng bị lực lượng Taliban bắn nhiều loạt đạn chỉ thiên để giải tán, đồng thời một vài ký giả bị đánh đập và bắt giữ. Những người biểu tình tố cáo chính phủ Pakistan đã tiếp tay cho Taliban mở cuộc tấn công nhóm kháng chiến ở tỉnh Panjshir. Hãng thông tấn Reuters ghi nhận hàng chục phụ nữ tham dự cuộc biểu tình này. Một vài phụ nữ giơ cao biểu ngữ với nội dung phản đối Taliban giết chết con trai của họ.

Tỉnh Panjshir ở miền bắc Afghanistan là căn cứ địa của nhóm võ trang kháng chiến chống lại Taliban với danh xưng Mặt Trận Kháng Chiến Quốc Gia Afghanistan (NRF) và là vùng đất cuối cùng mà Taliban chưa kiểm soát được sau khi đã tái chiếm toàn bộ lãnh thổ và tiến vào thủ đô Kabul ngày 15 tháng 8. Giao tranh đang tiếp diễn tại Panjshir, mặc dù hôm Thứ Hai 6 tháng 9 Taliban tuyên bố vừa chiếm thêm hai quận trong đó có quận Rokha và sắp tiến vào trung tâm tỉnh này. Nhưng một phát ngôn viên của Mặt Trận Kháng Chiến NRF phản bác điều đó, nói rằng các trận đánh vẫn diễn ra ở mức độ khốc liệt và hàng ngàn tay súng Taliban đang bị bao vây. Các nguồn tin độc lập không thể kiểm chứng được mức độ xác thực của hai lời tuyên bố trái ngược nhau.

Bản tin thông tấn AP cho biết một trong những nhân vật lãnh đạo nhóm võ trang kháng chiến chống lại Taliban ở tỉnh Panjshir là cựu Phó Tổng Thống Amrullah Saleh. Ông Saleh trốn thoát đến địa phương này sau khi chính quyền Afghanistan sụp đổ, quân đội rã ngũ, và Tổng Thống Ashraf Ghani bỏ trốn để qua tỵ nạn tại Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE). Các nhân vật lãnh đạo khác của Mặt Trận NRF gồm Ahmad Massoud (con trai cố Bộ Trưởng Quốc Phòng Ahmad Shah Massoud), và Bismillah Khan Mohammadi (cựu Bộ Trưởng Quốc Phòng). Ông Ahmad Massoud đã lên tiếng hoan nghênh các phụ nữ biểu tình ở tỉnh Herat, và tuyên bố là cuộc kháng chiến tại Panjshir vẫn tiếp tục.

Share this post