Vĩnh Biệt Nhạc Sĩ Lam Phương (1937 – 2020)

Vĩnh Biệt Nhạc Sĩ Lam Phương (1937 – 2020)

Nhạc sĩ Lam Phương – một trong những nhạc sĩ sáng tác được yêu mến nhất trong làng tân nhạc Việt Nam từ thập niên 1950 ở Miền Nam Tự Do cho đến thập niên 2000 ở hải ngoại – đã từ giã cõi đời lúc 6:07 giờ chiều ngày 22 tháng 12 năm 2020 tại thành phố Fountain Valley, California, sau thời gian dài điều trị bệnh tim và tai biến mạch máu não, hưởng thọ 83 tuổi.

Theo trang mạng Wikipedia, nhạc sĩ Lam Phương tên thật là Lâm Đình Phùng, sinh ngày 20 tháng 3 năm 1937 tại làng Vĩnh Thanh Vân, quận Châu Thành, tỉnh Rạch Giá. Nội tổ của ông vốn là người Hoa, bỏ nước sang Việt Nam lập nghiệp trong đợt di dân ồ ạt của người Hoa chống đối nhà Mãn Thanh. Là con đầu lòng, nhạc sĩ Lam Phương thuở thiếu thời sống với mẹ và năm người em trong cảnh nghèo túng. Được mẹ gửi lên Sài Gòn học, ông sống ở nhà người bác ruột từ lúc 10 tuổi. Tình yêu âm nhạc thúc đẩy ông tự tìm hiểu về nhạc lý, sau đó may mắn được nhạc sĩ Hoàng Lang và nhạc sĩ Lê Thương chỉ dẫn. Bút danh Lam Phương do ông lấy từ hai chữ trong tên thật (Lâm và Phùng) với ý nghĩa “hướng về phương trời màu xanh hy vọng”.

Ca khúc đầu tay Chiều Thu Ấy được Lam Phương viết năm 15 tuổi. Thời gian đầu ông gặp rất nhiều khó khăn về tài chánh, phải vay tiền bạn bè để mướn nhà in tự xuất bản “nhạc rời”, sau đó thuê xe chở đi phát hành dưới hình thức bán lẻ khắp Sài Gòn. Thành công với tác phẩm đầu tay, ông miệt mài sáng tác và ba năm sau tung ra hàng loạt ca khúc viết về quê hương, trong đó nổi tiếng nhất là Khúc Ca Ngày Mùa được hầu hết các trường học ở vùng Đồng Bằng Cửu Long chọn để dạy cho học trò ca múa.

Năm 1958, nhạc sĩ Lam Phương nhập ngũ, phục vụ trong Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Trở về dân sự một thời gian, ông được lệnh tái ngũ, gia nhập đoàn văn nghệ Bảo An cho đến khi đoàn này giải tán thì gia nhập ban văn nghệ Hoa Tình Thương và sau cùng là Biệt Đoàn Văn Nghệ Trung Ương.

Ngoài phần phụ trách nhạc cho ban kịch Dân Nam, nhạc sĩ Lam Phương còn viết nhạc nền cho hai ban kịch Kim Cương và Thẩm Thúy Hằng. Năm 1959, ông kết hôn với kịch sĩ Túy Hồng và khuyến khích bà đứng ra thành lập một đoàn kịch riêng vào năm 1968. Đoàn kịch “Sống – Túy Hồng” đã đưa tên tuổi cả hai người lên tột đỉnh vinh quang. Tất cả những vở kịch do Túy Hồng đóng vai chính đều ghép nhạc của Lam Phương vào phần ngoại cảnh khiến vở kịch sống động và truyền cảm hơn; ngược lại, mỗi nhạc phẩm vừa ra đời của Lam Phương đều được giới thiệu trong một vở kịch. Thời ấy, Đài truyền hình Sài Gòn có tiết mục Thoại Kịch mỗi tối thứ Năm hàng tuần, và những kịch phẩm do ban kịch “Sống – Túy Hồng” trình diễn bao giờ cũng thu hút rất nhiều khán giả.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Sài Gòn thất thủ, nhạc sĩ Lam Phương và gia đình lên tàu Trường Xuân đi tỵ nạn mà không kịp mang theo tài sản gì. Thoạt đầu ông được đưa đến định cư tại tiểu bang Virginia, nhưng sau đó chuyển về Texas, rồi California. Để có tiền nuôi vợ con, ông phải làm đủ mọi nghề, từ lau sàn nhà, dọn dẹp cho hãng Sears đến những việc nặng nhọc như thợ mài, thợ tiện… Khi cuộc sống nơi xứ người dần dần ổn định, mỗi cuối tuần ông cố gắng thuê một quán ăn làm sân khấu để bạn bè văn nghệ gặp nhau, kịch sĩ Túy Hồng và ông có cơ hội trở lại với sinh hoạt ca nhạc kịch. Sau khi hai người ly dị, ông dời sang thủ đô Paris của nước Pháp, làm công cho một tiệm tạp hóa, quét dọn, đóng gói, khuân vác… Tại đây ông gặp một tình yêu mới và kết hôn lần thứ hai nhưng cuộc hôn nhân cũng không kéo dài được bao lâu.

Năm 1995, nhạc sĩ Lam Phương lại trở về Mỹ và kết hôn lần thứ ba. Đầu năm 1999, ông bị tai biến mạch máu não và liệt nửa người. Đây là thời gian ông gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống nhưng cũng nhận được vô vàn tình cảm – từ người em gái bỏ cả tiệm ăn bên Pháp bay sang Mỹ để chăm sóc cho anh, đến một người ái mộ từ bên Úc mua cho ông một căn nhà, ngày nào cũng gọi điện thoại để bắt ông tập nói chuyện và còn đến tận nơi, vứt chiếc xe lăn ra xa để bắt ông tập đi… Những tình cảm đó giúp ông dần dần bình phục, dù không thể được như xưa.

Nhạc sĩ Lam Phương là khuôn mặt tiêu biểu cho giòng nhạc đại chúng của Việt Nam với trên 200 ca khúc được phổ biến rộng rãi từ giữa thập niên 1950 cho đến ngày nay. Một ca khúc nổi tiếng của ông viết ở hải ngoại nhưng đã được hát khắp Việt Nam là “Thành Phố Buồn”.

Gần 20 năm trở lại đây, mặc dù sức khỏe suy yếu, nhạc sĩ Lam Phương vẫn tham dự một số sinh hoạt văn nghệ được tổ chức để những người yêu mến ông có cơ hội bày tỏ lòng tri ân đối với những đóng góp của ông và sự ngưỡng mộ trước một gia tài sáng tác đồ sộ kéo dài hơn 5 thập niên. Tháng 7 năm 2010, ông đến Toronto, Canada, tham dự đại nhạc hội đánh dấu 55 năm sáng tác âm nhạc do tuần báo Thời Báo tổ chức tại hí viện The Living Arts Centre. Tháng 8 năm 2016, ông cùng đoàn nghệ sĩ của Trung Tâm Thúy Nga đi Á Châu thực hiện chương trình “Tình Ca Lam Phương in Singapore”. Tháng 10 năm 2017, ông trở lại vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn để tham dự chương trình nhạc thính phòng do gia đình ông cùng các thân hữu tổ chức, mang tên “Tình Người Tình Quê: 68 Năm Giòng Nhạc Lam Phương”, thu hút gần 1,000 khán giả. Trong 4 tiếng đồng hồ, mọi người được thưởng thức 40 ca khúc do chính tác giả chọn lọc và trao cho 8 ca sĩ trình bày: Anh Dũng, Diễm Liên, Hà Thanh Xuân, Hồ Hoàng Yến, Mạnh Quỳnh, Ngọc Hạ, Thanh Tuyền, Thế Sơn, với ban nhạc Hoàng Thi Thi (hình trên).

Bài giới thiệu dưới đây của ban tổ chức đã phần nào nói lên những nét chính về các giai đoạn sáng tác của nhạc sĩ Lam Phương, thể hiện tài năng và nhân cách của một khuôn mặt hàng đầu trong làng âm nhạc Việt Nam.

68 NĂM GIÒNG NHẠC LAM PHƯƠNG

Ngày Chủ Nhật 15 tháng 10 năm 2017, nhạc sĩ Lam Phương đến từ California để tái ngộ khán thính giả tại Washington D.C., Virginia và Maryland trong một chương trình nhạc thính phòng đặc biệt, với chủ đề “Tình Người Tình Quê – 68 Năm Giòng Nhạc Lam Phương”, tại thính đường Schlesinger Concert Hall, Alexandria.

Những người ái mộ Lam Phương – mà cách đây trên 10 năm từng đến với chương trình nhạc thính phòng đầu tiên được tổ chức tại vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn vào ngày 17 tháng 10 năm 2004 – hôm nay có dịp gặp lại ông để hàn huyên tâm sự và chụp những tấm hình kỷ niệm ghi dấu vết thời gian trên mái tóc người nhạc sĩ vừa mừng sinh nhật thứ 80 hồi tháng 3 năm nay, 2017.

Trong buổi tái ngộ đầy xúc động này, có lẽ cả người tham dự và ban tổ chức chương trình “Tình Người Tình Quê” sẽ không cần phải nhắc lại với nhau thêm lần nữa những lời ca ngợi dành cho Lam Phương, người nghệ sĩ tài hoa đã khởi đầu sự nghiệp âm nhạc từ tuổi 15, và sau 68 năm sáng tác, đã dâng hiến cho đời trên 200 tác phẩm. Giòng nhạc phong phú và đa dạng của ông đã thu hút hàng triệu con tim của mấy thế hệ khán thính giả, từ trong nước ra tới hải ngoại, từ thâp niên 50 của thế kỷ trước cho mãi tới bây giờ. Những ngôn từ đơn sơ mộc mạc mà lại rất trữ tình, hòa trong những giai điệu dịu dàng lưu luyến, đã đưa các sáng tác của Lam Phương đi sâu vào lòng người, cho dù đó là các ca khúc thấm đẫm tình tự quê hương, dù đó là các ca khúc của một thời chinh chiến, hay đó là những bản tình ca đôi lứa mang âm hưởng lãng mạn xót xa…

Nhưng sẽ có thêm một điều đặc biệt, mà Ban tổ chức chiều nhạc thính phòng “Tình Người Tình Quê” muốn gửi đến quý khán thính giả qua chương trình hôm nay. Đó là thái độ phân minh, là lập trường dứt khoát của nhạc sĩ Lam Phương trong bối cảnh và tình hình Việt Nam. Lập trường phân minh và dứt khoát ấy đã được thể hiện qua giòng nhạc Lam Phương, ngay từ thời vĩ tuyến 17 chia đôi đất nước, trải qua 20 năm binh lửa chiến tranh, cho đến ngày hôm nay – khi mảnh đất quê hương yêu dấu của chúng ta vẫn đang chìm trong bóng tối và cuộc đấu tranh đòi tự do dân chủ đang tiếp diễn từng ngày.

Đó chính là lý do đưa tới việc thực hiện chương trình “Tình Người Tình Quê”, với mục đích trình bày ba giai đoạn sáng tác để hình thành giòng nhạc Lam Phương, một giòng nhạc đã hòa lẫn trong giòng lịch sử của dân tộc:

– Giai đoạn phân chia vĩ tuyến, với các ca khúc Chiều Thu Ấy (sáng tác đầu tay năm 1950), Khúc Ca Ngày Mùa, Tình Cố Đô – và nhất là Chuyến Đò Vĩ Tuyến, một nhạc phẩm rất nổi tiếng, được sáng tác ngay sau Hiệp định Genève 1954, mang theo hình ảnh giòng sông Bến Hải chia cắt đôi bờ đất nước và gói ghém tâm tình của người dân miền tự do cảm thương cho thân phận điêu linh của những đồng bào ruột thịt bên kia bức màn sắt.

– Giai đoạn âm nhạc thể hiện tình người trên mảnh đất tự do: Đây là giai đoạn sáng tác mạnh mẽ nhất, nói lên đầy đủ sự đa dạng và phong phú của giòng nhạc Lam Phương suốt trong hai thập niên, những năm tháng mà Quân và Dân Miền Nam Tự Do vừa chung sức xây dựng quê hương, vừa sát cánh từ hậu phương đến tiền tuyến để bảo vệ đất nước chống lại làn sóng xâm lược từ miền Bắc. Rất nhiều sáng tác của Lam Phương ở giai đoạn này được hàng triệu khán thính giả đón nhận nồng nhiệt và đã thấm sâu vào lòng người, từ Tình Anh Lính ChiếnChiều Hành Quân vẽ lên hình ảnh những chàng trai xếp bút nghiên lên đường bảo vệ tổ quốc, cho đến những bản tình ca đôi lứa, dạt dào hạnh phúc hay ngậm ngùi xót xa, như Kiếp Nghèo, Ngày Tạm Biệt, Biết Đến Bao Giờ, Duyên Kiếp, Ngày Hạnh Phúc, Thu Sầu, Trăm Nhớ Ngàn Thương, Xin Thời Gian Qua Mau, Thành Phố Buồn, Bọt Biển v.v…

– Giai đoạn sáng tác trong những ngày tháng lưu vong nơi xứ lạ quê người. Đây là giai đoạn vừa thể hiện nét tài hoa của giòng nhạc Lam Phương, vừa nói lên nghị lực phi thường của người nghệ sĩ đã cố gắng vượt qua những hoàn cảnh đầy nghiệt ngã giữa vô vàn thử thách của cuộc sống tha hương, để tiếp tục mang lại cho đời các nhạc phẩm bất hủ, như Chiều Tây Đô, Gửi Người Ngàn Dặm, Vùng Trời Ngày Đó, Cho Em Quên Tuổi Ngọc, Lầm, Bài Tango Cho Em, Cỏ Úa, Em Đi Rồi, Một Mình, Như Giấc Chiêm Bao, Hạnh Phúc Mang Theo v.v…

Những ca khúc ghi lại các các chặng đường sáng tác của Lam Phương có thể được coi là những nhịp cầu nối liền sự cảm thông giữa thính giả và tác giả, để – qua từng âm điệu, qua từng lời hát – người thưởng thức có thể cảm nhận được sự tương đồng giữa những nhạc phẩm với bản chất hiền hòa đôn hậu và trái tim dễ rung động của người nghệ sĩ. Bởi vì mỗi ca khúc ấy đều ít nhiều phản ánh cuộc đời của tác giả. Từ khi Lam Phương khởi đầu sự nghiệp âm nhạc hồi thập niên 50 cho đến ngày hôm nay đã hơn nửa thế kỷ. Song song với biết bao nhiêu tang thương biến đổi trên đất nước, cuộc sống của Lam Phương cũng trải qua rất nhiều thăng trầm, nhưng ông vẫn không ngừng phấn đấu để vượt qua nghịch cảnh và tiếp tục chia xẻ tâm tình với chúng ta. Mỗi chặng đường người nhạc sĩ đi qua đều chất chứa những gian nan thử thách, nhưng có lẽ cũng nhờ vậy mà chúng ta đã được đón nhận từ Lam Phương những tác phẩm để đời trong kho tàng âm nhạc Việt Nam.

Share this post